Мер Каҥашын вуйверже кажне тылзын гаяк, районлаш лектын, заседанийым эртара.
27 февральыште тыгай погынымаш Морко посёлкышто М.Н.Янтемир лӱмеш литератур да этнографий тоштерыште лийын. Тушко Республикысе Кугыжаныш Погынын Председательже М.З.Васютин, Оньыжа Э.В.Александров, Морко районым вуйлатыше-влак, Мер Каҥашын моло районжо гыч чолга еҥ-влак ушненыт. Тыгак вуйверын Морко кундемысе марий актив, тӱвыра, книгагудо пашаеҥ-шамыч да туныктышо-влак погыненыт.
Морко район республикыштына ик эн марий районлан шотлалтеш. Тыште шочмо калыкнат шукырак ила, ятыр школышто марий йылмым шочмо йылме семын тунемыт, «Морко мланде» райгазет шочмо йылме дене лудаш тарата. Да кеч-могай кугу пайремыш республикнам чапландараш але палдараш эн ондак ты кундем гыч коллектив-влакым чӱчкыдынрак ойырат.
Но илыш ончыко кайыме дене йодыш эре лектынак шога. Марий тӱня, йылме дене кылдалтше йодыш-влак моло кундемысе семынак тургыжландарат. Тыгакак кажне ийын йоча яллаште шагалрак шочеш.
Яллаштат йоча рушла кутыра – у модо тыгай?
Марий икшыве-влак ынде посёлкылаште гына огыл, яллаштат рушла мутланыме модым налыныт. Тидымак палемдыш Морко районысо туныктымо пӧлкан методический рӱдержым вуйлатыше С.Л.Александрова. Да ешарыш: тачылан йочасадыште 150 ньога марла шуаралтеш, 9 икшыве – татарла, молыжо – рушла. Моркышто верланыше йочасадлаште марий шӱлыш утларакшым воспитатель-влаклан кӧра аралалтеш. Мутлан, Моркысо ик йочасадыште воспитатель И.В.Алексееван тыршымыжлан кӧра ача-ава-влак дене сай паша ышталтеш, марла сценкым шындат, марий вургемым икшыве-влаклан ургат, марий пайремым эртарат. Районысо лудмаш конкур-
сышко шукын кумылын коштыт. Туге гынат самырык ача-ава дене шочмо йылме шотышто пашам чот ыштыман.
Вич ий жапыште ялысе школлаште йоча 242 еҥлан шагалемын, Моркышто – 44 еҥлан. Школ-влак огыт петырналт, но тушто икшыве шагал. Амалжат раш – ялысе самырык еш-влак олалашке илаш куснат.
Чыла ялысе школлаште шочмо марий йылмым кузе тунемыныт, тугак тунемыт, марий кугыжаныш йылмымат интегрированно тунемаш куснен огытыл, шагатымат шагалемден огытыл, тидлан школлаште йӧным муыныт.
Шочмо йылме дене олимпиадылаште Морко вел тунемше-влак чӱчкыдын ончыл верыш лектыт. Теве тений республик кӱкшытан тыгай олимпиадыште 18 участник гыч 12 вержым нуно налыныт, регион-влак кӱкшытыштӧ – 7 верым.
Йоча-влак историйым палышт манын, кажне школышто тоштер уло. Тыгак кызыт чыла школыштат йоча театр пашам ышта. Марий театр кружок-влак Нуж-Ключ кыдалаш, Шӱргыял тӱҥ, Шордӱр тӱҥ, Унчо кыдалаш школлаште улыт.
Шочмо марий йылмым Морко районышто 13 школышто 977 икшыве тунемеш, тений гыч 1-ше классысе йоча-влак урок деч ӧрдыжысӧ шагатыште ик шагат йылмыштым лывыртат. 9-ше классыште 88 тунемше марий йылме дене, 83 тунемше марий литератур дене экзаменым кучаш ямдылалтыт. 1723 икшыве марий йылмым кугыжаныш йылме семын 8 школышто тунемеш (Морко, Октябрьский, Зеленогорск посёлкылаште, Кужер, Петровский школлаште да Коркатово лицейыш толшо-влак).
Уремыште марла лудыктат
Морко книгагудо республикыштына марий йылме, книга дене палдарымаште ик эн виянлан шотлалтеш. Тыштат калыкым шочмо йылме, тӱвыра деке кумылаҥдаш манын, шуко сомыл шукталтеш. Тидын нерген книгагудо пашаеҥ Л.С.Владимирова палдарен. Теве марий сылнымутлан негызым пыштыше Сергей Чавайнын шочмо кечынже республикысе тӱҥ книгагудышто «Чавайн: линия жизни» куснылшо фотопроектым почыныт ыле. Вара ты проект эн ондак писательын шочмо Морко районышкыжо толын, кок тылзе жапыште 20 наре мероприятий эртаралтын, тушко 500 наре еҥ ушнен. Йоча-шамыч поснак шуко лийыныт.
Морко районысо тӱрлӧ ялыште илыше-влаклан тысе поэт, писатель-влакын почеламутыштым лудыктен, видеом войзен, ик лудмашыш чумырат. Нуным сайтыште колышташ лиеш. Тыгак Морко районышто шочын-кушшо поэт, писатель-влакын произведенийыштым индеш аудиокнигаш погеныт.
Шымлымаш паша деч посна калык декат лектыт. Тидлан уремыште йӱкын лудмашым, тӱрлӧ акцийым эртарат. Валентин Колумбын, Сергей Чавайнын лӱмгечыштлан яндар южышто кажне ийын гаяк лудмашым эртарат.
Марий тиште кечылан, Шочмо йылмын тӱнямбал кечыжлан, калык деке лектын, марий книга дене палдарат. Тыгак йылме, марий калыкын палыж дене кылдалтше йодыш-влакым темлат.
Тений кеҥежлан ты лудмыверым модельный библиотекыш савырен шуктышаш улыт. Тунам, шонена, тышке калык эшеат шукырак кошташ тӱҥалеш.
Чыла колышт, шымлен лекмеке, погынышо-влак иктешлымашым ыштышт: паша удажак огыл кая. Но эше тыршыман, марий шӱлышым, марий йылмым марий районышто араленак кодыман да молыланат пример лийман. Тидым марий активист-влак гына огыл ыштышаш улыт, тышке кажне еҥ ушнышаш. Шочмо элжым, ялжым, ача-аважым, марий йӱлажым пагалыше кажне еҥ. Шарныза тидым!