Йошкар-Олаште шочшо да Москошто илыше Татьяна Григорьева 2023 ий мучаште Телеграм соцкылыште лач тыгай лӱман каналым почын. Чылажат марий йылмылан кӧра!
Кызыт тудо «Марий ватын руш ӱдыржӧ» шомаклан йӧршеш огеш сыре. Марла йодшо еҥлан рушла вашештымеке, тудлан тыгай ойсавыртыш ятыр гана толын пернен.
Яра жапым тудо путешествийлан ойыра. Кодшо кечылаште Иорданий гыч пӧртыльӧ – тидын нерген каналыштыжат палдара. Южгунам Татьяна деч эше шукырак контентым вучем. Сандене шкеж нерген шукертак палыме шуын, тыге туддеке шке лектым.
– Татьяна, тый марий ача-аван ӱдыржӧ улат, а марлаже чот сайын от мошто манын умылем.
– Кызытеш тыге, чын. Ача-авам марий, Волжский район Корамас кундем гыч улыт. Ачам ТЭЦ-ыште пашам ышта, авам – аптекыште. Мӧҥгыштӧ утларакше рушла мутланенам, а кужун да раш ковам дене веле марла кутырен кертынам. Паваем (ме тыге ойлен тунемынна) Вера Серафимовна, 90 ийым темен, 2021 ийыште илыш дене чеверласыш. Шочмо йылмым мондаш тӱҥалынам манын шоналтышым да изиш шоян (искусственно) ойлончым ушен, моштымем семын возаш тӱҥальым.
Йошкар-Олаште 14-ше номеран гимназийын марий классыштыже тунемынам. Школышто марий йылме деч посна муро да куштымаш, тӱрлымаш лийыныт, ушеш финн-угор арня-влак кодыныт. Григорий Русиновын вуйлатыме «Мари» ансамбльыш коштынам, гимназийын хорыштыжат муренам. Тошто марий ден эрвелмарий куштымаш-влак келшеныт, а сылнысем кокла гыч – мемнан туныктышо Михаил Ивановын возымо Марий Эл нерген мурыжо.
– Шкендым садак марийлан шотлет?
– Кӧм кызыт марийлан шотлат, мый йӧршынак ом пале, шкем марий гай ужам: кугезем-влак марий улыт, йылмым мондаш тӱҥалынам гынат, изи годсек колынам, паленам, лач практике ок сите.
А каналын лӱмжӧ лӱмынак тыгай. Иктаҥаш-шамычемат колыныт чай: ялыш ола гыч толмеке, ик-кок йодышым пуат, а тый рушла вашештет. «Ну тиде марий ватын руш ӱдыржӧ але эргыже» ойлен пуат ыле, вара марла пелештет гын, ӧрыт. Мый кызыт мутерым чӱчкыдын ончем, но йоҥылышым ыштен кертам. Чын марийлан ок лий тыге докан, а «Марий ватын руш ӱдыржӧ» деч кӧ да мом йодшаш?
– Канал тыйын кумылетым нӧлта, шонем. Шкеже родо-тукым ден йолташлан почынат манат, подписчикет чот шукыжак огыл, кызыт 237 еҥ веле. Но ик жапыште каналетым тӱжем дене еҥын ончымыжлан куанышыч, тауштышыч…
– Каналым шканем тергымаш семын почым: икмыняр ий соцвотым вӱден омыл, ты жапыштак марий йылмым мондаш тӱҥалмем лӱдыктыш. Ончыч ялышке утларак коштынам да марий йылмым тунемшемлан урокым иктаж ныл ий ямдылен шогенам, кызыт тудо шанчызе, историй науко кандидат, марий мифологий дене кылдалтше пашан авторжо.
Вес могырым, ожнысо марий сылнымут аланыште тынар палыдыме да мотор ойсавыртышым муаш лиеш, тачысе кечылан келшыше мутымат ойлымашке вет пуртыман. Сандене амалже тыгае: мый тергынем ыле, ме цифровизаций, антропологий, путешествий нерген марла мутланен кертына мо, утларакше самырык-влак коклаште?
– А Москошкыжо кузе логалынат?
– Мыланем историй предмет келшен. Сандене школ деч вара Москосо кугыжаныш университетысе историй факультетышкыже пуренам, тушто Тӱнямбал кылын теорий ден историйжым куд ий шымленам.
Тунем пытарыме деч вара Москоштак кодым. Кызыт медиапроект дене кылдалтше пашам шуктем. Тыгак йот йылме-влаклан кумылаҥынам. Школышто лач марий да англичан йылмым паленам, а турко ден итальян йылмылан ончыч шке шӱмаҥынам, вара университетыште туныктеныт. Пытартыш ийлаште венгр ден япон йылмым тунем ончышым. Кажне у йылме уш-акылнам пойдара, мыланна вес тӱвыралан шинчам почеш да депрессий деч арален кертеш, шонем.
– Татьяна, шукерте огыл Иорданийыште лийынат. Мо тушто тыланет келшен?
– Февральыште кӱчык жаплан пелашем дене коктын (ме йот эллашке эре пырля коштына) Иорданийыш тарванышна. Ты элыш ынде визе деч посна каяш лиеш, да мый шулдо билетым ужым.
Икымше гана вич кечыште чыла шонен ыштыме. Адакат икмыняр йӱд омо деч посна, чыла кече йол ӱмбалне эртыш гынат, тиде путешествий мыйым «рӱзалтыш». Тӱнян шым у ӧрыктарыше верже кокла гыч Петра олам шканем почым да Вади-Рам пустыньыште дюна (ошман курык) гыч куржын волышым – тудын йошкар ошмаже чылт Марс планетым шарныктара, чот мотор!
Вич миллион наре еҥ улмо Амман рӱдола 20 чоҥгата коклаште верланен. Эр гыч тӱҥалын кас марте пазар воктене илыш шолеш. А тусо еҥ-влак мансаф (шорык шӧр гыч ыштыме, йогуртышто шуко шагат шолтымо пача шыл) дене кечывал кочкышым ыштат, йӱдым адак кочкын, пеш рӱжген-веселитлен илат.
– А такшым мыняр вере лийынат?
– Мый нылле утла элыш миен коштынам: куштыжо жаплан илаш кодынам, куштыжо икмыняр кече гына лийынам. Пандемий деч вара «тыште да кызыт илыман» манме шонымаш вуйышко шыҥен.
Эн ӧрыктарыше вер кокла гыч Оманым, Японийым да Боснийым каласен кертам. Мутлан, япон йылмым ныл тылзе тунемаш тӱҥалме деч вара вигак «Нӧлталтше кечын элышкыже» логальым. Тыгай писын йот йылмым шымлымаш але лийын огыл ыле, моткоч кумылаҥдыше тат. А теве Босний да Герцеговиныш ме, балкан мурым колыштын, кӱкшака вер кокласе корным эртен индеш шагат автобус дене кудална. А кастене кочмо чевапин (шыл гыч пӱтырымӧ сий) тамжым алят шарнем.
– Китай У ий нерген возымет келшен ыле.
– Тиде теме нерген изиш палдарен кертам. Вет Китай У ийым тӱнян тӱрлӧ лукыштыжо пайремлат. Китайыште тудо Чуньцзе, але Шошо пайрем маналтеш, Вьетнамыште – Тет, Корейыште – Соллаль.
Ӱмаште мый икымше гана тудым Китайысе Гонконгышто да Макао административный районлаште вашлийым, Фукуок отро ден Хошмин олам ончал савырнышым да моткоч чевер, поро да суапым кондышо йӱла-влакым ужым. Тений кумшо ий почела «Москошто Китай У ий» фестиваль эртаралте, тыштат 1 март шумеш эрвел шӱлышым пален налаш йӧн ыле.
Татьяна Григорьева шке каналыштыже тӱрлӧ темым лончыла, кусарыме текстым пуа, шке шонымашыжым ешара. Теве йӧратымаш, йӱштӧ, лум але марий сынан почто марке нерген увер ден факт-влакым оҥайын марлаҥда, марий сылнымутчо-влакын шомакыштым пургедеш. Ик постым пашаче койышым нимогай йӱштат кылмыктен огеш керт шонымаш дене мучашлен ыле. Тидыже марий Тачаналан путырак келшен толеш. Вет лачак тыгай кумыл дене ила да уло тӱням эскера, оҥайын да моторын.
Фото-влакым еш альбом гыч налме.