Марий бардым кӧм паледа манын йодмеке, чылан гаяк республикыштына палыме Геннадий Григорьев манын вашештат. Теве 25 майыште тудо 68 ийышке тошкале да угыч шкаланже ончыкылык пашам палемдыш.
Муро тӱняште
Таче Параньга район Усолаште шочын-кушшо марий пӧръеҥ шкетын гаяк тиде корно дене ошкылеш. Нимогай чаракым ончыде.
– Почеламут корныла шочмеке, шкаланем шке куанем да умбакыже возем. Улыт поэт-шамыч да, эше кӧмыт шке возымо корнылаштым мурат, нуным бард маныт. Кызытсе жапыште тиде корныш логалше еҥ-влак, гитарым кидыш кучен мурымеке, сылнысемышт радиош логалешат, эстраде аланышке вончат, – манеш тудо.
Геннадий Григорьевын палемдымыжла, чыла пашаштат стимул кӱлеш. А таче бард-влаклан тыгайже укеат. Теве «Кугарня» газет редакций икмыняр гана «Какшан сер ӱмбалне» бард муро фестивальым эртарыш. Кызыт бард-шамычым погаш нимогай посна мероприятий уке.
Бард лияш модышто огыл, витне. Марий кундемыште посна эртарыме мероприятийыш толаш пешыже огыт вашке. Регион-влак кокласе конкурс але фестивальлашке участник утларак толеш, – манеш мурызо.
Кызыт Г.Григорьев пенсийыште уламат, почеламут корнылам возаш да мурым шонкалаш жапем шукырак манеш. Ты марте тудо шке возымыжым ныл сборникыш чумырен луктын: 2009 ийыште – «Корныеҥ», 2010 ийыште – «100 да 50 йолагай почеламут», 2019 ийыште – «Ах, муро, муро!..», а 2023 ийыште – «Изишак шыргыжал, йолташ». Визымше книгашкат почеламутлажым пога, тидыже ынде серьёзныйрак лийшаш, манеш.
Зоотехник, строитель…
Г.Григорьев 28 ий стройкышто пашам ыштен, тышеч 22 ийжым – кровельщиклан. Тудлан ятыр пӧртым леведаш да аяр битумым шӱлаш, стекловате дене пашам ышташ логалын. Жап вашталтме дене ты сомыл уэмдалтын. «Ондак леведышыже тӧр лийын, кызыт ынде кровельщиклан альпинист семын утларак тура леведышым ыштат» манеш. Ты паша лӱдыкшӧ да эҥгекым кондышылан шотлалтеш, сандене 55 ияш улмыж годым сулен налме канышыш лектын. Тылеч вара ик ЖКУ-што плотниклан вич ий тыршен, Марий тӱвыра рӱдерынат пашаеҥже лийын.
Зоотехник-организатор профессийым Медведево районысо Ежово совхоз-техникумышто налмеке, шочмо «Дружба» озанлыкыштыже пашам ыштен, Усола фермыште ик ийым заведующийлан ыштен. Крымыш каен, Бахчисарайский районысо ик озанлыкыште зоотехник-селекционерлан кок ий тыршен. А вара шочмо кундемыш пӧртылын да Йошкар-Оласе 3-шо номеран ГПТУ-што иканаште кум профессийлан: каменщик, монтажник ден электрогазосварщиклан – тунемме курсым эртен. Варажым «Монолитспецстрой» да эше ятыр гана лӱмжым вашталтыше организацийыште кровельщиклан пашам ыштен.
Эн пиалан жап
Г.В.Григорьев эн пиалан жаплан 1970-1985-ше ийлам шотла. Совет Ушем годым чыла шотыштат сайым да куаным шижын.
– Мутлан, тунам Йошкар-Олашке толын, 18 теҥгем тӱлен, Симферопольыш чоҥештыл кертынам. Калык-влакын келшен илымышт шижалтынак. Кеч-кушто шкаланет келшыше айдемым вашлийме, туддене пырля илыме, тӱрлӧ сомылым ыштыме, – манеш тудо.
Икымше гитарым Геннадийлан шочмо ялысе шуко шочшан еш гыч Александр Харитонов пӧлеклен. Тунам рвезе У Торъялысе школ-интернатыште тунемын. Шаланыше гитарым ачален, шокташ тунемын. А такшым ты марте марий бардын кидше гоч 10 утла гитар эртен. Лачак шокташ тунеммыж годым мураш да тунемаш руш муро-влак веле лийыныт. Тидым шотыш налын, Геннадий Григорьев шке возаш кумылаҥын.
1976-1979 ийлаште шочмо Усола клуб пеленысе «Юность» ансамбльыш коштын. Тунам вургемымат шке гыч урген огытыл, аппаратур шотыштат колянен огытыл.
Кузе вияҥын?
– Республикыштына эн ончыч эстраде жанрым профессионал семын возаш Владислав Куприянов тӱҥалын. Тунем толмекыже тудо, 9-ше номеран ГПТУ-што штукатур-малярлан тунемше ӱдыр-влаклан «Марий сем» вокально-инструментальный ансамбльым (ВИА) чумырен. Иктаж шым-кандаш ӱдыр сай музыкальный шинчымашым налын. Тунем пытарымекышт, музыкальный училищыш колтеныт. Но умбакыже нунын пӱрымашыштым ом пале.
Вара Куприянов Козьмодемьянскыште ыштен, тыгак шке коллектившым поген. Марий филармонийыште «Элнет» ансамбль шочын. Тудын репертуарыштыже марий муро гына лийын, – шарналта марий бард.
Геннадий 1979 ийыште Ежовысо совхоз-техникумын ансамбльышкыже ушнен. Кеҥеж еда агитационный бригаде дене коштын. Тунам олыкмарий ден курыкмарий муро сымыктышын тӱрлӧ кӱкшытыштӧ улмыштым пален налын. Эше тунамак Курыкмарий кундемыште музыкальный училищым тунем лекше еҥ-влак тӱвыра пӧртым вуйлатеныт.
А олыкмарий-шамычын эстраде аланышт варарак вияҥын. «Союз», «Энсул» да моло ансамбль шочыныт. Г.Григорьевын палемдымыж почеш, тидлан комсомол организаций-влак сайын полшеныт. Тудын шочмо озанлыкыштыжат ВИА-н кок-кум комплект инструментше лийын.
Лыжга мурыжо-влак
Г.Григорьевын икымше мурыжо 1976 ийыште возалтын да «Юлия» маналтын. Но тудын шомакшым таче огеш шарне, нигушкат возен коден огыл. А кокымшо пашажым, «Ош куэ» мурыжым, ынде уло марий калык пала да мура.
– Мыйын музыкальный шинчымашем уке, нигушто тидлан тунемын омыл. «Ош куэ» мурым руш сем дене диатонике дене возенам. Марий-шамыч тудым йӧратен шынденыт да пентатоникыш савыреныт. Ондак марий сем, ното шотышто нимом пален омыл.
1970-ше ийлаште марий муро шагал лийын. Нуно лачак «Поро кас» радиопередачыштына йоҥгеныт. Кузе палем, ты передаче кайыме годым ялласе иктат уремыште коштын огыл, чылан тудым колыштыныт.
Ик мотор кечын Тимофей Петухов-Локаман «Курымашлык вальс» («Автобус вашка шочмо ялыш») мурыжо шоктен. Тудо гитарлан гына возымо лийын. Санденак Тимофей Петуховым марий бард мурын ачаже манаш лиеш, – ойла мурызо.
Нине корнылам таче вет чыланат куанен мурат. Лач тиде кумылаҥдыше муро да сылнысем почеш, варажым тусо нотылам тӱрлӧ семын моштен кучылтын, марий бард муро-шамыч ош тӱням ужыныт.
Геннадий Владимирович Марий тӱвыра рӱдерыште пашам ыштымыж годым шкежат бардлан тӱҥалтышым пыштыше Геннадий Петухов-Локамам шарныме лӱмеш фестивальжым эртарыме шотышто проектым темлен улмаш. Но тудо тӱрлӧ амаллан кӧра илышыш шыҥдаралт шуктен огыл.
Ик жап Марий тӱвыра рӱдер пелен Владислав Николаевын вуйлатыме «Югорно» бард клуб пашам ыштен. Тушко Геннадий Григорьеват кумылын коштын да вуйлатен. МарГУ-со «Поэзий шепка» клубыш коштшо ӱдыр-рвезе-влакын почеламутыштлан ятыр муро возалтын, шукышт поэзий да муро аланыште тымарте пеҥгыдемын шуыныт.
Геннадий Григорьев яра шинчаш ок йӧрате, тӱрлӧ вере мура, шокта. Икымше пенсий оксаж дене у гитарым налын. 9 май пайрем вашеш Марий тӱвыра рӱдерыште йӱлаш пурышо патриотизм кумылан фестивальыш мурызо-влакым чумыра. Иктаж лу Российысе фестиваль ден конкурслашке мурызым жюри семын аклаш ӱжыт.
Лишыл жапыште Морко кундемыште муро фестивальым эртарыме нерген шонкала. Жапын-жапын шке шонымашлажым почеламут корнылашке пышта. Ик жап мыскара кумылан почеламутлажым, мурылажым ужынна гын, таче нуно кужунрак йоҥгат да илышын тӱрлӧ савыртышыжым авалтат.