Российын сулло, Марий Элын калык артистше Иван Смирнов 2 июльышто 65 ийым тема. Ик эн йӧратыме артистна, ик эн йӧратыме мурызына тидын лӱмеш 2 июльышто М.Шкетан лӱмеш марий драмтеатрыште кугу концертым эртара. Чыладам пагален вуча.
Курлий Пӧтыр Екенчын эргыже
У Торъял район Кугу Пызак ялыште шочын-кушшо рвезе изиж годым артист лияш пешыже шоненат огыл, тудо ачаж семынак техникым йӧратен. Ты кумыл кушмо семын эркын дене вияҥын. Ялыште шуко жап пашалан каен гынат, рвезе кум меҥге тораштырак верланыше У Торъял посёлкыш музыкальный школыш коштын, баян дене шокташ тунемын. Аваже моткоч мураш йӧратен, пайрем годым тудо лудыш муро-влакым шкеак шонкален мурен моштен. Йӱкшат яндар улмаш. Тукымыштышт гармонь дене сайын шоктышо-влакат лийыныт. Садлан изи Ваня эн ондак гармоньым кидышкыже налын. Ялыште пайрем годым, пырля погынен, мурен-куштеныт, жапым веселан эртареныт. А школышто да район кӱкшытыштӧ тӱрлӧ мероприятийыште тудым мураш шогалтеныт. Ешыште Ваня деч посна эше кок изаже да кок акаже кушкыныт. Еш ваш келшен, ваш полшен илен. Тыгай шӱлышыштӧ эртен Ваня Смирновын йоча жапше.
Гитар – поро йолташ
Школ деч вара Политехыш чодырасе инженерлан тунемаш пурен. Лач тыште И.Смирновын талантше эше чотрак вияҥ каен. Тудо институтын художественный самодеятельностьышкыжо чолган ушнен, гитарым налын, мураш тӱҥалын. Тыге ятыр марий бард мурым шергылтарен. Тудын мурымыжым йолташыже, палымыже, студент-влак йӧратеныт. Изиш вожылшырак лийын гынат, сценыште выступатлаш, шкем кучаш тунемын. Тыге артист лияш кумыл эше чотрак вияҥын.
Политехыште кок ий тунеммеке, Ваня илышыжым кенета 180 градуслан вашталта: Москошко, ГИТИС-ыш тунемаш пураш экзаменым куча. Тидлан кокаже, тунам радиошто дикторлан пашам ыштыше Зоя Янаева да тудын пелашыже савырен, кумылаҥден кертыныт. Нуно рвезын усталык койышыжым, кӧргыштӧ шылын кийыште талантшым ужын шуктеныт да Ванян ача-аважлан эргышт артист лийшаш манын умылтарен кертыныт. Кеч рвезын ача-аваже тидлан тӱҥалтыште тореш лийыныт гынат. В.Смирнов чот ямдылалтын, прозым, почеламутым тунемын. А музыкальный номер шотышто тургыжланен огыл. Моткоч оҥай шонен муын: гитарым шоктен да пуйто англичанла мурым мурен (шке семынже тидым-тудым ойлыштын, вет ты йылмым йӧршеш пален огыл). Чот эмоционально мурымыжо да шотым муын моштымыжо комиссийлан келшеныт, рвезым тунемаш налыныт.
110 утла роль!
А.В.Луначарский лӱмеш ГИТИС гыч тудо шочмо кундемышкыже дипломан актёр лийын пӧртылын. Шкетан театрыште 1985 ийыште ышташ тӱҥалын да тачат тыштак тырша. 41 ий. Чын, Моско деч вара тудым вик армийыш налыныт (тунамсе тӱҥ режиссёр Сарра Кириллова самырык артистым армий деч утарен кодашат тыршен, но Ваня раш каласен: «Рвезе армийыште служитлышаш»). Да кок ий элна ончылно шке порсышым шуктен. Кеч туштат шке профессийже деч кораҥын огыл: клуб директор лийын.
Театрыште икымше кугу рольжо «Ачийжат-авийжат» (М.Шкетанын произведенийже почеш) спектакльыште Мичи ден «Эргымлан кузык» (М.Рыбаков) постановкышто Мики лийыныт. Келге содержаниян, чоным тарватыше роль-влак. Но самырык актёр кажнышкыже пурен кертын да образшым ӱшандарышын чоҥен, вет шкежат ялысе. А тиде кок рольжат ялысе рвезе улыт. Кокымшо спектакльыштыже мураш кӱлын. Тыге тудо икымше гана кугу сценыште мураш тӱҥалын. Калык вигак тудын мотор да виян йӱкан улмыжым пален налын. Калык гына огыл, режиссёр-влакат. Тиддеч вара Иван Смирновлан ятыр спектакльыште мурыман рольым пуаш тӱҥалыныт. Ешарена: 1994 ийыште тудо И.Палантай лӱмеш музыкальный училищын вокал пӧлкажым тунем лектын.
Ик роль почеш весе… «Саликаште» (Сергей Николаев) Эчук (вара Полат Акпай, Ози Кузи), «Мӱкш отарыште» (С.Чавайн) Тойблат, «Кеҥеж йӱдыштӧ» (Н.Арбан) Шумелев (вара Одоким), «Колумбышто» (В.Пектеев) Полатов да молат. 110 утла роль. Кажныже тӱрлӧ койышан. Иван Смирнов трагедийыштат, комедийыштат, трагикомедийыштат ик семын сайын модын мошта. Кызыт театрыште у сынан спектакль-влакымат шындат. Туштыжат калык артистлан роль-влакым ӱшанат. Мутлан Степан Пектеевын «Йыван Кырла. Путёвка в жизнь» постановкыштыжо Йыван Кырлам тыге ӱшандарышын модо!!! Пуйто сценыште Иван Смирнов огыл, а чынжымак Кырла коштеш (1996 ийыште А.Пудинын произведенийже почеш шындыме «Ой, луй модеш» постановкыштат Йыван Кырлан образшым моткоч келгын чоҥен ыле). Шинчавӱд деч посна ты спектакльым ончаш ок лий, марий калык верч кугешнымаш шочеш. А.Чеховын произведенийже почеш «Ваня чӱчу» спектакльыште Телегинже – тыгак моткоч ойыртемалтше роль. Шонем, ты роль Иван Викентьевичлан куштылгынак пуалтын огыл.
Виян йӱкан мурызо
Мурызо семынат тудо кумдан чапланен. Марий муро тӱня таче Иван Смирнов деч посна шапалгын чучеш ыле. Шке ойлымыж почеш, тудо профессиональный композитор-влакын мурыштым йоҥгалтараш йӧрата. Тушто келгылык, содержаний уло, уло мо дене пашам ышташ, пургедаш. Но тыгай муро таче шагалрак. Пытартыш жапыште тудо Михаил эргыжын возымо мурыжо-влакымат йоҥгалтара. Миша Смирнов – МЧС пашаеҥ, чон йодмо почеш шкежат мура да мутым, семым воза. Иван Смирнов эргыжын марий калык, шочмо вер, тыныслык верч кучедалме нерген возымо мурыжо-влакым кумылын калык ончык луктеш.
Кугурак Володя эргыжат такшым музыкальный. Жапше годым Миша ден коктын чӱчкыдын театр кулис шеҥгелне «пӧрдалыныт», ачаштын мурымыж годым эсогыл сценыш кушташат пырля лектыныт. Но кызыт тудо Политехыште, МарГУ-што туныкта, аспирантурыштат шинчымашым поген. Преподаватель паша чонжылан лишыл. Ты концертыш кок эргат ачашт ден пырля лекташ шонат.
«Ынде закон почеш пенсионер ийготыш шуынам. Шкежат вашталтмым шижам. Ынде рольымат шагалрак модаш кӱлеш чай. Но театр гыч але каяш ом шоно. Вий, кумыл уло – модам. А вес гана ончалына», – каласыш Иван Смирнов.
Кузе ме тендан деч посна. Иван Викентьевич. Кузе театр, муро тӱня тендан деч посна… Эше шуко ий сценыш лекташ, шуко ий мураш тыланена. Лӱмгечыда дене!
Ирина Степанова.