29 апрель – Куштымашын тӱнямбал кечыже.
«Марий Эл» кугыжаныш куштышо ансамбльын уста артистше-влак вате-марий Наталья ден Андрей Дмитриевмыт тӱвыра аланыште ятыр ий тыршат. Шке пашашт дене ончаш толшо-влакын кумылыштым нӧлтат, тыгак изи ньога-влакым куштымашлан шӱмаҥдат. Нуно «Онар» йоча калык куштымаш ансамбльым вуйлатат. Йоча ансамбль, куштызын кече радамже да моло нерген палыме артист-влак дене вашлийын мутланенна.
– Андрей Борисович, Наталья Анатольевна, кушташ кунам тӱҥалында?
Андрей Дмитриев: Кундемыштына палыме тӱвыра пашаеҥ-влак ешыште кушкынам, сандене, очыни, сымыктыш тӱня, поснак куштымаш деке йӧратымаш, вӱрыштемак. Авам Тамара Викторовна «Эрвел марий» калык ансамбльын вуйлатышыже да балетмейстерже лийын. Республикысе усталык рӱдерым ятыр ий вуйлатен. Шке пашажым чон йӱлен ыштен, ӱмыржӧ гына кӱчык ыле. Ачам Борис Андреевич – ансамбльым вуйлатыше, аккомпаниатор, хормейстер.
Уста йоча-влаклан Йошкар-Оласе национальный президентский школ-интернатыште «Хореографий искусство» пӧлкаште тунемынам. Вара Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште шинчымашем да моштымашем келгемденам. А 2010 ийыште Озаҥ оласе тӱвыра да сымыктыш университетым хореографий коллективым вуйлатыше специальность дене тунем пытаренам. Тунамак Татарстанысе «Казань» калык куштымаш ансамбльын артистше лийынам.
Наталья Дмитриева: Воронеж ола гыч улам. Куд ияшем годым авам мыйым бальный куштымаш дене занятийыш конден. А ныл ий гыч оласе хореографий училищыш балет искусство специальностьлан тунемаш пуренам. Лач училищыште профессиональный куштымаш корныш шогалынам.
– Чыла тӱрлӧ куштымаш кокла гыч молан калык куштымашым ойыренда?
А.Д.: Калык куштымаш шуко шӧрынан. Мутлан, марий куштымашым лончылаш гын, кажне кундемын, районын куштымашышт ойыртемалтеш. Чыла тидым шымлаш ик ӱмырат ок сите. Сандене калык куштымаш мылам чонемлан лишыл да оҥайрак.
А классике куштымаш – тиде базе. Балетыште куштымаш мыланем – сай практике да кугу опыт.
– Йошкар-Ола, Воронеж…Кушто палыме лийында?
А.Д.: «Казань» ансамбльыште пырля куштенна. Ик шинчаончалтыш гычак вашла сайын умылена. Икмыняр жап келшымеке? ешым погенна да шочмо кундемышкем илаш толынна. 2015 ий годсек «Марий Эл» кугыжаныш куштышо ансамбльыште пашам ыштена.
– Наталья, изи регионыш илаш куснымеке, могай нелылык дене тӱкненда?
– Мый Санкт-Петербургысо, Астраханьысе ансамбльлаште пашам ыштенам. Вара Татарстаныште пӱрымашем вашлийынам да Марий Элыш толынам. Андрей Борисовичлан тыште чыла палыме да йӧратыме. Мылам содыки йот кундем лийын. Тыште руш йылме деч посна шукын марла мутланат. «Марий Эл» ансамбльын негызше – марий куштымаш-влак. Тудо руш дечат, татар дечат ойыртемалтеш. Тывырдык, кид да кап лывыргылык – чыла вестӱрлӧ. Марий калык куштымаш неле. Ятыр ий куштызо улам, но марла чын кушташ тунемаш, моло артист-влак деч ойыртемалташ огыл манын, ик ий кӱлын. Тӱрлӧ движенийым ышташ – пел паша, а марий ӱдыр семын чон почын кушташ – весе. Тунам ансамбльын репетиторжо Ирина Ивановна Ершова дене ятыр жап пашам ыштенам.
– Куштызын кечыже кузе эрта?
Н.Д.: Андрей Борисович шым шагат эр гыч тӱҥалын индеш шагат кас марте пашаште. Кажне кечын кандаш шагатлан тудо тӱвыра да сымыктыш колледжыш студент-влакым туныкташ вашка. «Марий Эл» ансамбльыште коктынат тыршена. Кастене «Онар» ансамбль дене занятий-влакым эртарена. Вара Андрей Борисович «Эрвел марий» ансамбльын занятийышкыже ик шагатлан эше кодеш.
– Куштызо-влак чӱчкыдын эмганат, шкендам те кузе араледа?
Н.Д.: Куштызо-влак шукыж годым пулвуй, шылыж дене орланат. Йычкештмаш деч шкем чылаж годым аралаш огеш лий. Тиддеч посна нигузе. Сандене куштызын профессионал стажшат 20 ий веле.
– «Онар» коллектив нерген палыме шуэш. Молан лачак йоча ансамбльым погаш шоненда?
А.Д.: Тыште ача-авамын надырышт кугу. Нуно идейым пуэныт, а мый пелашем дене тидым илышыш шыҥдаренна. 2016 ийыште «Онар» йоча куштымаш ансамбльым чумыренна. Кодшо ий гыч тудо образцовыйлан шотлалтеш. Утларакшым марий калык куштымашым куштена. Куштымаш гоч калыкнан тӱвыражым, йӱлажым, историйжым аралена, шонем. Кызыт 50 наре йоча ансамбльыш коштеш: вич ияш гыч тӱҥалын 13-14 ияш марте. Ийготым шотыш налын, кум группым чумырымо. Марият, рушат, татарат, моло национальностян йоча-влакат ансамбльышкына кумылын коштыт.
Н.Д.: «Онар-влак», ийготым поген, «Эрвел марий» коллективыш шукынжо куснат. Тидын дене коллектив уэмеш, кажне гана у шӱлыш пурталтеш.
– Молан лач «Онар»?
А.Д.: Лӱм вашке шочын. Кундемнам «Онарын мландыже» манын ойлат. Марий патырын лӱмжым нумалше коллективна уста. Тидыжым тӱрлӧ конкурсышто сеҥымаш-влак пеҥгыдемдат. 22 майыште Яков Эшпай лӱмеш филармонийыште калык усталык рӱдерысе коллектив-влакын отчётный концертышт лиеш. Тушто «Онар» ансамбльна моштымашыжым ончыкта, кызыт тидлан кыртмен ямдылалтына, у номер-влакым шындена.
– Йоча ансамбль дене тӱрлӧ вере лийында. Эн тораже – Одо кундем. А «Марий Эл» коллектив дене марий койышдам йотэлыште ончыктенда. Кушто тыланда эн чот келшен?
А.Д.: Йотэллаште икана лийме годым чылажат оҥай. Тушто вес культур, калыкат ойыртемалтеш. Артист-влак чӱчкыдын тӱрлӧ элыш гастроль дене лектедат. Тиде мемнан пашана. Но икымше гана Францийыште лиймем чоныштем келге кышам коден.
Н.Д.: Астраханьысе ик ансамбльыште куштымем годым гастроль дене тылзе утла Английыште лийме. Тунам мылам тӱтыран Альбион чот келшен.
«Марий Эл» ансамбльна «Молодая российская культура в Италии» фестивальыште кок гана участвоватлен. Сылне пӱртӱс, архитектур, виллыште кас сай шарнымашым коденыт.
– Жап шумеке, куштымашым коден каен кертыда?
Андрей Дмитриев: Тидым ышташ неле лиеш, шонена. Когыньнанат илышна йоча годсек куштымаш дене кылдалтын. Шке моштымашнам кушшо тукымлан пуаш тыршена. «Онар» ансамбльна – мемнан «шочшына». Йоча-влак дене шуко жапым эртарена, куштымашлан кумылаҥдена.
Куштымаш гоч айдеме, ик мутым ойлыде, чоншижмашыжым почын кертеш. Куштызын тарванымыжым куанен ончена, но тыгодым айдемын капкыл лывыргылыклан ӧрына. Чынжымак, куштымаш – мотор искусство, но ятыр пӱжвӱдым лукшо неле паша.
Еш альбом гыч налме фото-влак.