У Торъял район Кузнеч ялыште шочын-кушшо, кызыт Йошкар-Олаште илыше Людмила Викторовна Садовина илыш пӱрымашыже тыгай неле лиеш манын шонен огыл. Шкетын ӱдырым воспитатлен, а ынде кум уныкажлан авам алмашта.
Кочо пӱрымаш
Людмила Викторовна – виян марий ӱдырамаш. Мыняр йӧсым чыташыже логалын, тудак веле пала. Иктыланат шинчавӱдшым ончыктен огыл. Пӱйым пурын, илышлан шыргыжалын, чыла чаракым шкетынак сеҥен. Ӱдыржымат сайын воспитатлаш, образованийым пуаш тыршен. Но кажне еҥын – шке илышыже. Ава шулдыр йымач лекмеке, икшыве марлан лектын, но яклака аяр корныш шогалын да шуҥгалтын. Ӱдыр кочывӱд дене варнен… Кум шочшыжым туддеч поген налыныт. Тыге кова уныкаже-влаклан ава гай лийын. Людмила Викторовна каласкала:
– Ӱдырем йӱаш йӧратыше ешыш марлан каен улмаш. Вуйжым аярлан пуэн гын, шкенжын койыш-шоктышыжат лушкыдо лийын, очыни. Чӱчкыдын мый декем уныкам-влакым шагатлан шинчаш конда да эр марте налаш огеш тол ыле. Тунам эше пашам ыштенам, сандене уныкам-влакым пашашкат пырля ик гана веле огыл налаш логалын. А 2016 ийыште суд лийын, да ӱдырем ден веҥымым ача-ава права деч посна коденыт. Мылам вич ияш Юля ден кок ияш Маша уныкам-влакым опекыш пуэныт. Тиде ийынак ӱдырем кумшо йочам ыштен. Чаманаш логалеш, еш шот лийын огыл. Йоҥылыш паша икшывем тюрьмаш конден. Тыге ныл тылзаш Вика уныкамат опеке орган мылам пуэн.
Мом шылташ, конешне, неле лийын. Вика эшежым жап деч ончыч шочын, пеш изи ыле, кучашыжат лӱдынам. Нылытын тӱшкагудышто изи пӧлемыштӧ иленна. Кертмем семын воспитатлем. Ӱдырем ныл ий гыч тюрьма гыч лектын. «Авай, мый ушым шынденам» — каласен мылам. Мыят тудлан ӱшаненам, колой-влакым шкеж деке пӧртылта, шоненам, содыки йоча ача-ава йӧратымашым шижым кушшаш. Но тылзе гыч угыч аракам йӱаш тӱҥалын, йӱшывуя шолыштынат. Вара пӧръеҥым вашлийын. Нунын икшывышт шочын. Тунамак ӱдыремлан ойленам: «Шкендетым шот дене от кучо гын, тиде йочамат опеке орган тый дечет поген налеш. Мый 65 ияш кова улам. Эше ик йочам куштен ом сеҥе». Кызыт Юмылан тау, огеш йӱ.
Людмила Викторовна ятыр ий бухгалтерлан пашам ыштен, вара ик кафем вуйлатен, а пенсийыш лекмешкыже, кевытыште ужалышылан тыршен. Кован шкаланже жапше нимыняр уке. Уло йӧратымашыжым, чон шокшыжым, илыш опытшым уныкаже-влаклан пуа. Кажныжлан оксам ситараш тырша.
Кум ака-шӱжар
Ӱдыр-влак ковашт дене илат гынат, авашт дене кылым кучат. Ачашт денат вашлийыныт.
– Веҥым СВО деч ончыч мемнан деке толын да чеверын кодса манын каен. А икмыняр жап гыч тудын колымыж нерген пален налынна. Пуымо окса дене ме вара тӱшкагудысо шкенан секцийыштак эше ик пӧлемым налынна. Тушто чыла сайын келыштаренам, тӱрлӧ мебель, компьютер дене йӧнештаренам. Кызыт Юля ден Маша ик пӧлемыште илат, мый Вика дене – весыште. Ӱдыр-влаклан ача-авалан ӧпкем ида кучо, нуно тыланда илышым пуэныт, а илыш – тиде эн кугу пӧлек манын ойлем, – каласыш Людмила Садовина.
Уныка-влак коваштым авай маныт. Йочасадыште шукын тидлан ӧрыныт. Тунам ковалан чонжылан кочо ыле, тудо уныкаже-влаклан ава лиям манын, нигунам шонен огыл. Кум ака-шӱжарымат умылаш лиеш. Вет нуно ава йӧратымашым коваж дечак веле ужыныт.
Ӱдыр-влак школышто начаррак тунемыт. Нуно умылат, тидын дене коваштын кумылыштым волтат, сандене кертмышт семын тыршат. Людмила Викторовнам эн сай, эн поро авалан-ковалан шотлат. Калыкыште ой уло: «Ойыртемалатше еҥлан илымыж годымак памятникым шогалтыман». Тыгай ойыртемалтше еҥлан Людмила Садовинам лач шотлаш лиеш. Таза лийза, Людмила Викторовна!