Йоча поро да сай койышан кушшо манын, тудым пиаланым ыштыман. А тидлан ме, кугыеҥ-влак, мутым кучена. Калык манмыла: йочам аваже туныкта гын – пашалан чулым лиеш, ачаже туныкта гын – ушлан лывырге. Амалкалче Владимир Аптулаевмыт ешыште ача-ава икшывыштын волгыдо ончыкылышт верч чот тыршат. Йочашт-влаклан сай шинчымашым пуат, икшывын мастарлыкшым ужын, тудым вияҥдаш полшат.
Мужыр оҥгыр – вате-марий
Володя Аптулаевым Марий Эл радиом вӱдышӧ, уста тамада семын палена. А вич ий наре ончыч тудо эше амалкалче корныш шогалын. Марий пӧръеҥын вий-куатше чыла пашаланат сита. Тыгакак лийже! Но илышгорно тӱрлӧ шӧрынан, южгунам шуҥгалташат лиеш. Тыгай годым ӱшанле эҥертышет воктен уло гын, вашке кынел шогалаш да умбакыже пеҥгыдын ошкылаш вий да кумыл лектыт. Володян тыгай эҥертышыже – йӧратыме мотор Эва пелашыже да ныл шочшыжо.
– 2009 ий октябрьыште Эва дене возалтме, а 2010 ий кеҥежым шочмо Пошкырт кундемыштына сӱаным ыштенна. Мый Дӧртыльӧ район Чарлак гыч улам, а пелашем Караидель район Шопкер ял гыч. Тушто марий йӱлам поснак сайын шуктен шогат. Мемнан марий сӱан лийын. Шочмо ялем гыч, сӱан вате-влак погынен, гармонь сем почеш марий мурым мурен, ӱдырым налаш толынна. Такшым Мишкан, Караидель районлаште сӱан кок арня денат шуйна.
Эва – шулдырым пуышо, сеҥымашке шуаш кумылаҥдыше суксем. Мый шуко жап пашаште улам, южгунамже йӱдым веле мӧҥгӧ толам. Сурт сомылка, йочам ончымаш, нуным кружоклаш коштыктымаш – чыла пелашем ӱмбалне. Ноя гынат, тидым ок ончыкто. Ончыч Эва дене мый шийвундылан мутым кучем, а тудо – сурт кокласе пашалан манын кутырен келшыме ыле. Икымше профессийже дене Эва – акушерке. Кызыт пелашем дене пырля бизнес пашам вораҥдарена. Тудо сату дене кылдалтше йодыш-влаклан вуйын шога, персонал, экскурсовод-влак дене пашам ышта. Мый вуйлатыше семын чыла эскерем, виктарен шогем, – палдарыш амалкалче.
Паша шуко, шонымашат ятыр
Эва ден Володя студент годым ушненыт. Икмыняр жап гыч нунын Яндияр эргышт шочын. Тӱшкагудышто иленыт. Ешым ончыман. Самырык ача принтерым налын, распечаткым, ксерокопийым, фотопечатьым оксала ыштен. Тунамак пайрем-влакым вӱдаш тӱҥалын. В.Аптулаев бизнес корныш шогалмеке, тамада паша деч кораҥашат шонен, но еҥ-влак тудым йӧратат да пайремыштым эртараш эреак йодыт. Сандене Володя кызытат ты пашам шуктен шога. Радиоштат арнялан ик гана передачым вӱда. Тидыже – чон-кумыл паша манын ойла.
– Вий-куатем ситараш тыршем. Мый эше аттестованный экскурсовод улам. Экскурсийымат эртарем. Туризм аланыште тыршаш марий амалкалче Николай Мамаев кумылаҥден. Тудо мыланем тӱҥалтыш жапыште каҥаш денат, окса денат шуко полшен, опытшо дене пайлалтын. Кызытат чот полша, вет ты пашаште шуко нелылык дене тӱкнаш, тӱрлӧ йодышым йӱдшӧ-кечыже манме гаяк решатлаш логалеш. Николай Иванович сувенир-влакым темлыше кевытым почын. Мый тушто Марий Элыште ыштыме кочкыш сатум темлем. Тыгайже Йошкар-Олаште ныл кугурак кевытна уло. Тыгак Юрино посёлкышто Николай Иванович дене кевытым почынна. Но кок ий гыч тудо мылам сувенирым темлыше кевытым ужалыш. 2024 ийыште кӱртньыгорно вокзал ваштареш 2 миллион теҥгеаш грант окса дене икымше туристско-информационный бюром почынна.
Паша шуко, шонымашат ятыр. Но амалкалче лиймемлан ом ӧкынӧ. Шке пашам тӱҥалмаште риск эре уло. Конкуренцият туризм аланыште кугу. Адакшым бизнес корныш шогалмем годым уто оксам лийын огыл. Но мый койыш-шоктышем дене лӱддымӧ да пеҥгыде улам. Шке шонымашкем шуаш тыршем. Мо тугай бизнес? Мый умылен омыл. Юрист, тӱрлӧ программе дене пашам ыштен моштышо специалистем, эсогыл техперсонал уке. Чыла шке шымлен, тунемын ыштем. Вич ий жапыште ятыр нелылыкым эртенна, кызытат нуно лектедат, эшеат пеҥгыде лийынам манын шонем, – каласкала Владимир.
Ныл йоча – кугу куан
Володя ден Эва Йошкар-Олаште пачерым айлен илат. Йоча-шамычышт тӱрлӧ аланыште мастарлыкыштым шуарат. Ача-аваштым ончен, тӱрлӧ нелылыкым сеҥаш, шке шонымашке шуаш, илышлан куанен моштышо кушкыт.
– Мемнан ик пӧлеман пачерна уло. Но кугу ешланна тудо шыгыр. Сандене кызытеш еҥын пачерым айлен илена. Тархановышто шукертак мландым налме. Пӧртым чоҥаш шонена. Кунам тидым ыштена, ала? Чыла шке жапыштыже!
Пелашем дене ныл йочам ончен-куштена. Яндияр тений паспортым налын. Математикым, информатикым йӧрата. Ушыштыжо вашке шотлен мошта, мый тыге ом керт. Ик компьютер академийыште тунемеш. Программированийым, робототехникым, IT-технологийым шымла. Тыгай академий деч вара пашаш пураш йӧнжӧ уло. 11 ияш Онарат тыштак тунемеш. Тудо ятыр ий брейк-дансым кушта. 5 ияш Эрвелина ӱдырна йочасадыш коштеш да «Планета» куштымаш театрыште кушта, сӱретлаш йӧрата. Кок ийым эртыше Марислават йочасадыш коштеш. Ныл йоча, нылытынат койыш-шоктыш дене тӱрлӧ улыт. Нуно мом ышташ лиеш, а мом огеш лий – умылат, мутым колыштшо. Икшывым кузе чын воспитатлаш, ойлен ом мошто. Кажне ача-ава тидын шотышто тырша, шонем, а могай йоча лиеш ончыкшым – ужына, – манеш Володя.
Аптулаевмыт ешыште кыл пеҥгыде. Жапым пырля эртараш йӧратат. Чылан пырля улмышт годым иктаж-могай фильмым але мультфильмым ончат да вара тудын нерген шке шонымашыштым ойлат. Патыр лӱман эргышт-влакым ача ден ава пеҥгыде, виян лияш, шке мутым кучаш туныктат. А ӱдырыштым, конешне, изиш чаманенрак ончен-куштат. Вес семынже огешат лий, очыни.