Йошкар-Ола деч 16 меҥге тораште Медведево район Шойбулак ял шотан илемыш пурышо Аксаркино (марлаже – Изи Аксарке) ял верланен. Такшым верысе калык ялым Аксарын манын ойла. Тысе вершӧр моткоч мотор, йырымваш шуко писте кушкеш, вашке тудо тамле мӱй пушыжым шараш тӱҥалеш.
Кум изак-шоляк
Ял изижак огыл. Тыште илыше еҥ-влак шукынжо Йошкар-Олаште, южышт Шойбулакысе племзаводышто пашам ыштат. Ял урем дене волымо годым окшакленрак ошкылшо ковам вашлийна. Зинаида Михайловна Тосмекеева – ты ялынак шочшыжо. Ял, тусо калык нерген чолга ӱдырамаш шуко пала. Тошто фотокартычке-влакым ятыр арала.
– Ожно ялна чодыра коклаште верланен. Легендылан ӱшанаш гын, кум изак-шоляк ты кундемыш илаш толын. Аксар ты ялысе верыште пӧртым чоҥен, Киндул – Акиндулкино (Кугу Аксарке) ялыште, а Выльып шольышт – Пелэҥерыште. Кызыт Изи Аксарке ялыште 50 наре сурт шинча. 20 суртшо верысе калыкын, а моло пӧрт – ялыш вес кундем гыч илаш толшо-шамычын, – палдара З.Тосмекеева.
Шочмо ялем – чон шепкам
Зинаида Михайловнан мутшо почеш, верысе калык шукынжо родо – Кудрявцев тукым – улыт. Тудо каласкала:
– Мый Яким Микалын ӱдыржӧ улам. Ачам Михаил Якимович Кудрявцев кундемыштына палыме да пагалыме еҥ ыле. Уста сонарзе да колызо лийын. Тудо ялна гыч Кугу Отечественный сарыш икымше каен. Сталинград кредалмаште лийын. Кум гана сусырген. Сарым эртымеке, мӧҥгӧ пӧртылын. Авам дене шым икшывым куштеныт. Вич эрге деч вара мый, кудымшо йоча, шочынам. Ӱдыр семын мыйым чот йӧратен онченыт. Вара шӱжарем шочын. Кызыт шым йоча гыч мый гына кодынам. Шке жапыштыже Озаҥысе связь училищым тунем пытаренам да 30 ий утла телефонистлан Йошкар-Олаште пашам ыштенам. Вара икмыняр ий клубышто техничке лийынам. Чаманаш логалеш, 2016 ий 1 ноябрьыште клубнам петыреныт. Амалже, очыни, вуйлатыше лийын огыл. Ик директор вашталтеш, весе, кумшо. А клуб сай ыле. Концертыш калык эре коштын. Кызыт кермыч оралте шӱлыкаҥын шинча. Кӱварым рончен, клуб кӧргым ирен пытареныт, кӱртньым шолышт каеныт. Кӧ тидлан мутым куча, ала? Ялыште ФАП уло. Тиде моткоч сай.
Зинаида Михайловна – шукертак сулен налме канышыште. Пелашыже – Шернур район Купран ялын шочшыжо. Коктын ныл икшывым ончен куштеныт. Иктыже – приёмный. Кызыт Зинаида Тосмекеева шкетын ила. Йочаже-влак авашт деке чӱчкыдын толаш тыршат, сурт кокласе пашам ыштат, пакчам шындаш полшат, шукерте огыл чапле мончам чоҥеныт. Ковам 6 уныка, 2 кугезе уныка куандарат.
– Ялнан, ешнан историйже поян. Тидым тукымыштына шымлена да аралена. Ешыштына Михаил лӱман-влак чолга лийыныт. Ачам тыгай ыле. Ялыштына Миша изам Ежово совхозтехникумым тунем пытарен да агрономлан кӱшыл образованийым икымше налын. Миша эргым – каменщик. Кочаж гай сонарлаш, колым кучаш йӧрата, – манеш марий ӱдырамаш.
Зинаида Тосмекееван мутшо почеш, ончыч марий-влак ваш келшен иленыт, родо-пошкудо коклаште кыл пеҥгыде лийын: пашамат пырля ыштеныт, канашат пырля каненыт. Кызыт сӱрет вашталтын. Очыни, саман тыгай. Ковалан шкетшылан кугу суртышто йокрок. Йӱдшӧ-кечыже Марий Эл радиом колыштам, Нина Николаеван мурыжым поснак чот йӧратем, манеш.
Коми гыч – Марий Элыш
Ялыште тошто сурт-влакым налше-шамычат улыт. Молан уке?! Изи Аксарке Йошкар-Ола деч тораште огыл, пӱртӱс тыште мотор, шып да ласка, пӧрт-влак тошто гынат, пеҥгыде улыт. Тыгай шонымаш дене тышке илаш толын Сыктывкар ола гыч Юрий Григорьевич Булкин. Такшым тудо Килемар район пӧръеҥ.
– Эргым Марий кундемыш илаш толаш шонен да пӧртым Изи Аксаркыште налын. Шкеже ешыж дене туштак кодын, а мый толынам. 2017 ий годсек тыште илем. Пакчам шындем, пошкудо-влак дене вашлийын мутым вашталтем. Кажне ийын Йошкар-Олаш Военно-морской флотын кечыжым палемдаш коштам. Порысем Йӱдвел флотышто кум ий шуктенам, – ойла Ю.Булкин.
Аксарын ял – ойыртемалтше. Моло вере сирень пелед ситарен, а тыште вондер тора гычак волгалтеш. Шукыштын пӧрт ончыл чашма кӧргыштӧ, ошын койын, полан пеледалтын. Сылне Изи Аксаркыште!