Тений вич тылзыште Марий Элыште коля йӱштымужо (ГЛПС) дене черланыше кодшо ий тыгаяк жап дене таҥастарымаште 1,5 пачаш шукемын. Чылаже 23 случайым регистрироватлыме. Тидыже 100 тӱжем еҥлан шотлымаште 3,4 показатель лиеш (2025 ийыште – 14 случай да показательже – 1,4).
Шукемыныт
Утларакшым еҥ-влак илыме сурт коклаштышт да дачыштышт черланеныт (78,2 процент). Чодыраште ты черым 13 процент «пижыктен» (3 еҥ). Ик еҥлан инфекций шке участкыштыже пашам ыштыме годым логалын, весылан – пушеҥгым обрабатыватлыме производствышто тыршымыж годым.
Зоологий мониторинг почеш майыште Юл кундемысе шуко регионышто да чек воктене коля йӱштымужым шукемдаш полшышо коля пошен.
Ончылгоч палемдыме почеш ты чер шарлыме дене Марий Эл лӱдыкшым шочыктышо тӱшкашке пурталтын. ГЛПС дене идалыкын чыла жапыштыжат еҥ-влак эмганат, утларакшым – кеҥежым да шыжым. Сандене кызыт эпидемий нелемын кертеш.
Кузе черланаш лиеш?
Роспотребнадзорын Марий Элысе управленийже ушештара, тиде инфекциян чер хантавируслан кӧра лиеш. Тудо пӱртӱсыштӧ вийым налеш да моткоч нелын эрта. Хантавируслан шочаш коля да грызун тӱшкаш пурышо моло млекопитающий полшат. Инфекций юж дене вӱд, пурак гоч, тыгак аэрозоль да пуракан пыл семын айдемын организмышкыже логалеш. ГЛПС тӱҥ шотышто вергым пытара. Тыгак сусыргышо коваштыш, грызунын пурлмыж дене инфекций кӧргышкӧ кая. Тудо ик еҥ деч весылан огеш кусно.
ГЛПС годым инкубационный жап 4 гыч 49 кече марте (кокла шот дене 2-3 арня) лиеш. Коля йӱштымужо чыла еҥым авалтен кертеш, но илышыште чӱчкыдынжӧ ялозанлык да промышленный предприятийлаште тыршыше, водительлан, трактористлан ыштыше 16-50 ияш пӧръеҥ-влак черланат (70-90%). Йоча-шамычын ты чер шагалрак регистрироватлалтеш (3-5%).
ГЛПС лышташан да тӱрлӧ пушеҥган, чодыра ден степь ландшафтан верлаште лиеш. Юл кундем федеральный округышто вирусым тул тӱсан пасу коля (рыжая полевка), коля кондыштарат. Грызун-влаклан йӱштымужо хронический инфекций семын шижалтеш. Нуно организмышт гыч инфекцийым шӱвылвӱдышт, шондышт, шурышт дене луктыт, тыге чодырасе мландым, кушкылым, вӱдым, кочкышым амыртат.
Чӱчкыдынак еҥ-влак вирусан пуракым шӱлымышт годым черланат, поснак – чодырашке саскам, поҥгым погаш коштмышт, пӱртӱсыштӧ канымышт, дачыште да пакчаште пашам ыштымышт, ялозанлык да чодырам руымо сомылым шуктымышт годым.
Пале-влак
Коля йӱштымужо дене черланыме годым температур 38-40 градус марте кӱза, чытырыкта, вуй, чогашыл корштат. Тыгак шӱргӧ, шӱй да капкылын кӱшыл ужашыже йошкаргат (гиперемий маныт).
Айдеме, тыгай пале-влакым шижмекше, ончычшо грипп дене черланенам манын шоналта. Вара нер гыч вӱр йогаш тӱҥалын кертеш, шондат вӱр йӧршан лийын сеҥа, мӱшкыр ден шылыж тургыжландарат. Черле-влак мӱшкыр да кыдал тураште корштымо нергенат ойлат. Шондо палынак шагалемеш, а нелын черланыме годым йӧршын пыта. Тыгай пале-влакым шижмек, жапым шуйкалыде, врач деке кайыза.
Черланаш огыл манын:
-
пӱртӱсыштӧ, чодыраште арулыкым эскерыза. Кочкышым да кӱмыж-совлам яра мландеш, шудышто да пундышышто ида вераҥде. Тыгодым клеёнкым кучылтса, йӱдлан пакетыш пыштен, пушеҥгыш сакыза.
-
Турист семын жаплан чарныме але йӱдлан кодмо годым чара мландым але кукшо ошман кумдыкым ойырен налза. Шудо я олым каваныш, озадыме омашыш, кудалтен кодымо оралтыш малаш ида пуро.
-
Пӧртыштӧ але дачыште ик арня веле лийын огыдал гынат, илыме верым эн ончычак сайын южтарыза. Вара маске ден перчаткым чийыза да чылажымат хлорко дене сайын обрабатыватлыза, а кӱмыж-совлам эше шолшо вӱд дене когартыза.
-
Дачым, клатым, гаражым, нӧрепым, пӧртйымалым да моло тыгай пӧлемым эрыктыме, пакчасаскам ойыркалыме, оргаж ден пум погымо, шудо ден олымым оптымо, чодырам ямдылыме годым резинке перчаткым але пижым, халатым але паша вургемым чийыза, шӱлымӧ корным ныл лончан марле повязке дене петырыза. Вара вургемдам кудашын мушса. Нине пашам ыштыме гутлаште кочкаш да тамакым шупшаш огеш темлалт.
-
Илыме да подсобный пӧлемла, кудывечыла, сурт-печыла гыч шӱкшакым жапыштыже кораҥдыза.
-
Сурт коклаште, дачысе участкыште колям чарныде пытарыза. Тудо тӱрлӧ вере ынже пуро манын, вентиляций рожым сетке дене петырыза, рож-влакым цементироватлыза.
-
Коля але вес грызунын локтылмо кочкышым ида коч. Кочкышым коля кочкын кертдыме верыш пыштыза. Вӱдым гын шолтыде ида йӱ.