25-31 май – Тамакым кудалтыме арня (31 майыште Тамак деч посна эртарыме тӱнямбал кече вашеш)
Мӱшкыран улмо пагыт ден тамакым шупшмаш икте-весе дене нигузе келшен огыт тол. Туге гынат статистике лӱдыкта: ӱдырамаш-влак кокла гыч 22 процентше, мӱшкыраҥмекыштат, тамакым шупшмым ок чарне, а нунын кокла гыч 8,4 процентше кечеш 10 сигарет деч утларакат тӱрга. Тыгодым мӱшкыран улмо годым тамакым шупшмын эҥгекым кондымыжо, мӱшкырысӧ азан тазалыкшылан лӱдыкшым ыштымыж нерген чылан палат. Тидын нерген Марий Элысе Тазалык аралтыш министерствын эмлыме-профилактике полыш да лицензирований пӧлкажым вуйлатыше Наталья Чегаева радамла.
Аважлан веле огыл, азаланат
Шымлымаш-влак ончыктат: электрон сигарет, вейп, тамакым ырыктыме системе-влак никотин семынак организмлан эҥгекым ыштат.
Тамакым шупшшо мӱшкыран ӱдырамашын тӱрлӧ нелылык лектын кертме лӱдыкшо уло: азагудо ойырлымаш (плаценте отслойко), аза шке семын лугыч лиеш але колышо шочеш, палемдыме жап деч ончычрак ош тӱням ужеш але черле шочеш. Никотин, угарный газ, бензапирен да тамак йӱлымӧ моло продукт ӱдырамашын организмже гыч азагудо гоч йочаланат логалыт. Тыгодым нине вещества-влак мӱшкырысӧ азан организмыштыже аважын вӱрысӧ деч шукырак лийыт. Никотинлан верч азагудысо вӱргорно-влак аҥысыремыт, тыге азалан кислород начарын мия. Мӱшкыран улмо годым да азам ыштымекат тамакым шупшшо ӱдырамаш-влакын шочшо азаштын трукышто колен кертме синдром чӱчкыдын вашлиялтеш. Тыгайже утларакшым йыгыр йоча-влакын лиеда.
Мо дене лӱдыкшӧ?
Икымше кум тылзыште (триместрыште) мӱшкырыштӧ вияҥше азан органже-влак ышталтыт. Тиде пагытыште тамакым шупшмылан кӧра аза лугыч лийын кертеш але авагудышто кушмым чарна да кола. Але тӱрлӧ черан шочеш: кушыл тӱрвӧ шелман (заячья губа), умша ношмо шелман, шӱм чер, лу формо вашталтмаш.
Кокымшо триместрыште тамакым шупшмо токсикозым вияҥда, аза удан кушкеш да вияҥеш. Жап деч ончыч шочын кертме лӱдыкшӧ уло.
Кумшо триместрыште тамакым шупшмо преэклампсий (давлений кугемме да шондышто белок шуко) вияҥын кертме дене лӱдыкшӧ. Преэклампсий годым судорого налеш, да аза жап деч ончыч шочын кертеш. Тыгай пагытыште тамакым шупшмылан верч варажым шуко аза кола.
Мӱшкыран улмо годым тамакым шупшмо теве куш шуктен кертеш:
- аза изирак нелытан (кокла шот дене 200 грамлан куштылгырак) шочеш;
- йоча респираторный чер-влак (бронхиальный астме, пневмоний, бронхит) дене чӱчкыдын орланаш тӱҥалеш;
- неврологий могырым экшык палдырна (тунеммаште йочан нелылык лектеш, вниманий дефицит синдром вияҥеш);
- шӱм-вӱргорно системыште нелылык лиеш.
Тамак шикш (шке тӱргымӧ годымат, тамакым шупшшо еҥ воктене лийме годымат) ӱдырамашланат, азажланат тӧрлаш лийдыме эҥгекым ышта. Садлан ончыкылык ача-ава-влаклан ты уда койышын куш шуктен кертмыж нерген умылыман да лӱдыкшым кораҥдыман.