Кужэҥер район Кокшародо ялеш шочын-кушшо да кызыт Волжск олаште илыше Зинаида Александровам тений Йошкар-Олаште Пеледыш пайремыште вашлийым.
Тудо марий тӱран курчак да крючок дене пидме паша-влакым калыклан темлен. Кеҥежлан келшыше косынкыжым еҥ-влакын уло кумылын налын кайымыштымат ужым. Чевер курчакше-влакымат куанен ончышым.
Изиж годсек тӱрла
Кидпашам Зинаида Владимировна изи годсекак шуктем мане.
– Кидпаша мылам эре келшен. Авам Марфа Никаноровна Горохова ӱмыржӧ мучко тӱрлен. Кочайын вич ӱдыржӧ лийын. Марлан кайыме годым кумалтышым сакалаш кӱлын, ныл ака-шӱжаржылан чыла авам тӱрлен пуэн. Ялысе вате-влакат тувырлан йодын толеденыт. А мый воктеныже ончен шинченам.
Авамже йӱла почеш мел могырым тӱрлен. Но туныктем манынжак ойлен огыл. Шарнем, нылымше классым тунем пытарыме деч вара кеҥежым пасушко клеверым удыраш луктыныт. Тунам ялна гыч Микал Лизук клеткан материалеш солыклан пеш тӱрла. Тудыным ончен, шарнен кодынам. Кастене миен, авам деч мӱшкырпуштым (карта) пӱчкын пу манын йодынам. Кызыт тиде тӱрлымӧ солыкем садыштем кеча, – каласкалыш тудо.
Варажым Зина акай ялышке марлан толшо ӱдыр-влакын солыкыштым эскерен. Тудым ончыктен-ончыктен, пӧртым сӧрастареныт. Калык тунам «тудын солыкшо зра мотор» манын ойлен. Тунам кузе йодаш манын шонен коштын. Но еҥлан вигак пуэн огытыл. Жап эртымеке, нунын гае йытыра узорым келыштарен. Шуко тӱрлен, но олаште илымылан кӧра нигушто кучылтын огыл, лач аважын пӧртшым сылнештарен, шӱжаржылан пуэн.
Носким, пижым…
Аваже кок ӱдырым шкетак ончен куштен, вет ачашт Зина акайын шӱжаржын мӱшкырыштӧ улмыж годымак колен. Йоча-влак авалан пашам ышташ полшен кушкыныт.
– Кудымшо класс деч вара авамын шорык меж дене носким пидмыжым шарнем. Пашашке каен, а мый шыпак пидынам. Но йоҥылышрак пидмем тудлан рончаш логалын. Тунам авам каласен: «Тунемнет гынже, шич, туныктем».
Колхоз пашашке коштмо, АВМ-ыште шудым тыгыдемден коштена ыле. Канаш шичмеке, Извай Тамара крючок дене пидын. «Кузе узоржым шарнен кодат? Туныкто» манын йодынам. Туныктенже огыл, вет авый туддеч кружеважым оксала наледен.
Варажым Марпединститутышто руш-марий пӧлкаште филологлан тунемынам. Практикылан Шернур район Марисолашке миенна ыле. Тушто ик туныктышо «Макраме» кружокым эртарен. Тушто мыят макрамем пидаш тунемым, – каласкала Зинаида Владимировна.
З.В.Александрова Волжск оласе «Маячок» йочасадыште 40 ий пашам ышта: ик жап марий йылмымат туныктен, а кызыт воспитательлан тырша. Шке шинчымашыжым да моштымашыжым кажне икшывыланак пуа, кидпарняштым лывыртымылан кугу верым ойыра, вет вуйдорыкын пашаже лач туддеч шогымым сайын пала. Марлат куштыкта, почеламутымат пуэда, ятыр арверым ышташ кумылаҥда.
Тылеч посна 1992 ийыште оласе «Звёздный» тӱвыра да каныме рӱдерыште йоча ден кугыеҥ-влакым тӱрлаш, крючок дене пидаш туныкташ йодыныт. Тунам образецлан ятыр курчакым пидын чиктен. Варажым, шӱртын, куэмын акыштым пӧртылташ шонен, утыжым кевытлашке сдатледен.
А шкеже крючок дене пидаш тунемаш ялыште илыше Ониса кока деке каен. Узоржым ончыктен, а рӱдаҥше-рӱдаҥше крючокшо дене парняжым вӱр марте удырен пытарен. Эше ялыште Таис кокан Елу ӱдыржӧ деч шукырак пален налын.
Варажым студент жапыште шкаланже кофтычкым пидеден. Схемым умылен огыл. Но пиалешыже кидышкыже икана книга логалын, тушто чыла радам дене умылтарыме улмаш. Ынде кеч-могай узорым пидын кертам, ирландийысе кружевамат тунемынам, манеш.
Модышым шымлен
Зинаида Владимировна фестивальлашке коштын, модыш курчак-влакым ужын. Йоча илыш нерген утыр пален налаш кумылжо лектын да республикыштына могай модыш дене модмо шотышто ятыр уверым поген.
Эше шкаланже изиж годым Никанор кочаже писте шӱм гыч ораван вӱдвакшым келыштарен пуэн. Туддене шошо еда вӱд йогынышто кум ий почела модмыжым шарна. Тудым самырык тукымлан ончыкташ манын, ик еҥ деч ыштен пуашат йодын, но писте шӱм кӱлын.
Ожно шырпе ате дене ошкылшо имнешкымат келыштарен модыныт. Кочаже йыдалым пидын, а кодшо нийже дене йоча-шамычлан тӱрлӧ модышым пӱтыркален.
Аваже имне кулапым (пун) погымо да туддене мечым ыштыме нергенат ойлен. Тидлан ушкал кулап шотлан толын огыл. Но имне воктеке мияш лӱдыкшыраклан кӧра мече деч поснат кодыныт.
Ондак могай курчак дене модмымат Зинаида Владимировна шымлен. Шкаланже тыгай сӧрал модыш логалын огыл, курчакым олым, писте укш, чыра гыч ыштыме нерген пален налын.
Чолга ӱдырамаш
Чолга марий ӱдырамаш шкеж дене палдараш огеш вожыл. 2025 ийыште Моско ВДНХ-ште Марий Элын стендыштыже курчакым ыштыме шотышто мастер-классым эртарен.
А икана Волжск олаште «Минута славы» конкурсыш ушнен. Тыгодым уло сценым марий тӱран да крючок гыч пидме пашалаж дене капкам сӧрастарен, калык модышымат ончыктен. Ӱдыр-шамыч тудын тӱрлымӧ, пидме вургемже дене чӱчкалтен лектыныт. Тунам оксагалташтыже лу теҥге веле кодын, а ты конкурсышто тудлан икымше верым да 20 тӱжем теҥгем кучыктеныт!
З.Александрова 2007 ийыште Кировысо «Жар-птица» муро фестивальыш икымше гана миен. Тунам мотор почшым шаралтен шинчыше тиде кайыкан шальым кӱжгырак шӱртӧ дене пидын. Кызытат ты кугу мотор шальым ик эн куандарыше пашажлан шотла. Тудым тачат уке-уке да, вачышкыже пыштен, тӱжваке лектеш.
Канзаши йӧн денат мотор арвер-влакым ыштеден. А марий узорым тошто семын тӱрлаш научно-практический семинарлаште тунемын. Шуко-шуко изи курчакым, ӱдыр ден эргым, тӱрлен чиктен. 300 утлат погынен, манеш. Кугу курчакымат ыштен. Эн кугу капанже 70 сантиметрыш шуэш. Волжский вел марий вургеман ты курчакше Зина акайын суртыштыжак верланен. Шке эрге ден ӱдыржымат, кок эрге уныкажымат тӱр дене палдарен. Тыгодым тудо эрге-влакын чытышышт утларак улмым шижын.
Марий Элысе «Марий вургем пайрем унала ӱжеш», Татарстанысе «Каравон» фестивальлаште чӱчкыдын лиеда. Тушто шке ыштыме вургемже денат лектын. Тудым Анна коважын куымо вынерешыже тӱрлен да урген чиен.
Кызыт мастар еҥ тӱрлӧ модышым крючок дене пидеш – йоча куаным шижынак ила. Кидпашалан туныктымо еҥже Зина акайлан таум каласен кода, поро шӱм-чонжым ырыкта.