Тений Москошто да Санкт-Петербургышто марий фольклор, кочкыш, семӱзгар-влак, тӱр дене палдарыме мероприятий-влак эртаралтыныт. Тудын ик участникше – калык мурым профессионально йоҥгалтарыше Линда Николаева.
Йоча годсо шонымашыже шукталтын
Линда – Морко районысо Эҥерӱмбал ялеш шочын-кушкын. Ончыч Азъял кыдалаш школышто, вара Шернур район Кукнур школышто шинчымашыжым нӧлтен. Индешымше класс деч вара Йошкар-Оласе И.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште «калыкле хорым вуйлатыше» направлений дене тунемын. Колледж деч вара тудо Санкт-Петербург оласе тӱвыра университетыште ойырен налме профессийже дене кӱшыл шинчымашым налын. Ӱдыр Марий Элыште тунеммыж годым «Эреҥер» ансамбльыште мастарлыкшым таптен. Тидыже мурызылан калык ончылно шкем ончыкташ шкешотан опытым ешарен. Садлан Линда эртыше жапым порын веле шарналта.
Профессионал туныктышо Линда Владимировна Николаева кызыт Волжский районысо Приволжский посёлкышто ила. Волжск оласе Йоча сымыктыш школышто ӱдыр-рвезе-шамычым калык мурылан шӱмаҥда.
– Изиэм годсек туныктышо лияш шоненам. Шонымашем шукталтын –икшыве-влак дене пашам ыштем. Волжск оласе Йоча сымыктыш школышто музыкальный фольклор пӧлка уло. Тушто шуаралтше ӱдыр-рвезе-шамычын «Забава» ден «Гуселька» калык ансамбльыштым вуйлатем. Тылеч посна кажне тунемше дене посна занятийым эртарем. Нунын дене йӱкым чын шындаш, калык мурым мураш тунемына, – ойла Линда Владимировна.
Кӧ улмынам палышаш улына!
Шукерте огыл элнан кугу олалаштыже эртарыме мероприятийыш ушнымыж нерген Л.Николаева тыгерак каласкалыш:
– Вашлиймашыш марий-влак веле огыл, тыгак моло калык-шамыч ушненыт. Садлан эртаралтше погынымаш тенийысе идалыклан келшен толшо, шонем. Тудлан Иван Каменщиков ден Анастасия Березина вуйын шогеныт. Нуно мыйым ты мероприятийыште калык мурым мураш ӱжыныт. Мыланем тыгай сынан погынымаш-влак келшат, садлан уло кумылын ӱжмашлан йывыртенам. Мероприятийым марий тӱвырам, мурым аралыше да тудым моло калык-влак коклаште шаркалаш полшышо шкешотан изирак проект манаш лиеш. Кызыт шуко еҥын калык муро, сем деке мелын шогымыжым шижынам. Садлан калыкнан тӱвыра поянлыкше дене весе-шамычым палдараш сай паша шонем.
Вашлиймаш-влакын тӱҥ шонымашыже – марий калык мурын первозданный видшым ончыкташ. Ожнысо калык мурым фонограмме деч посна шке йӱк дене мурен. Тидлан калык семӱзгар сайынак полшен. Садлан гармонь, кӱсле, ия ковыж да моло семӱзгарын лукмо семышт почеш произведений – утларак илыше, чоныш логалше лектеш.
Мыйын шонымаште, тыге ыштен, шкенан тукымвожнан илышыжым шуена: кӧ улмынам да могай калык гыч лекмынам эре шарнаш тӱҥалына да моло-шамычым тидлан кумылаҥдена. Тыгодым кугезына-влакын мурышт гоч нунын илыш корныштым шижаш да умылаш тунемына. Ончыкыжым тыгай сынан вашлиймаш-влакым Марий кундемыштат эртараш шонымаш уло.
Тошто калык мурым поген
Тошто марий калык муро-влак Линда Николаеван йӱкшыланат, койыш-шоктышыжланат келшен толыт. Эше университетыште тунеммыж годымак тудо районлаште калык муро-влакым погымо пашалан пижын. Тидлан лӱмын экспедицийыш лектын коштын.
– Мураш йӧратыше-шамыч деч «чон каненак тидым ыштышым» манмым чӱчкыдын колынам. Нунын ойышт дене тӱрыснек келшем. Мыят калык мурым йоҥгалтарен, чонышто куаным, ласкалыкым шижам. Ойганрак произведенийым йоҥгалтарыме годым шинчавӱд шкеак лектеш, куанле, весела шомак да сем почеш шӱм-чонат йывырта. Тидыже мурышо да колыштшо еҥланат вигак шижалтеш. Мый Морко, Кужэҥер, Шернур районлаште илыше-шамычын калык мурыштым мурем.
Тылеч посна соцкыллаште калыкем дене палдарыме блогым вӱдем. Марий муро, тӱвыра, илыш нерген кӱчык видеом войзем. Мыйым шуко еҥ эскера, нунын коклаште вес национальностян-шамычат улыт. Садлан нунылан руш йылмыш кусарем. Ты направленийым умбакыжат вияндаш шонымаш уло. Тидын шотышто кызыт тыршем, – ойла мурызо.
Ум шочыкта, вияҥеш
«Уста еҥ яра шинчен огеш керт», – маныт калыкыште. Тыгай еҥ-шамыч эре ум кычалыт, чонлан келшыше тӱрлӧ сомылым вораҥдарат. Йырым-йырысе пӱртӱсым, шинчалан перныше тӱрлӧ моторлыкым фотографироватлымаш Линдан вес йӧратыме сомылжо.
– Утларакшым кеҥеж пагытыште фотоаппаратем луктам да тӱрлым сниматлем. Мыланем ты пашат куаным конда. Тудат шагал огыл жапым налеш, но тыгай йогын куаным веле конда. Мотор фотографийым ышташ куштылгыжак огыл, тидланат талант кӱлеш. Садлан тудым вияҥдаш тыршем, – палемда уста еҥ.
Линда Николаеван усталыкше тӱрлӧ шӧрыныштӧ палдырна. Но тудым ме шукынжо калык мурым йоҥгалтарыше профессионал мурызо семын палена. Садлан мурызым кугу сценыштат чӱчкыдынрак ужмо шуэш. Ӱдырын шуктымо сомылжо, чынжымак, шке шочмо йылмыжым пагалымым, калыкшым йӧратымым, тудын ӱмыржым шуяш полшымыжым пеҥгыдемда. Садлан пашаже умбакыжат куаным гына кондыжо да тӱвыргӧ лектышан лийже манын тыланена!