Российыште 5 июньышто Экологын кечыжым палемдат. Экологий – илышнан негызже. Учёный-влак шукертак айдемын тазалыкше экологий денат чак кылдалтмым пеҥгыдемденыт. Сандене пӱртӱснам арулыкышто кучышаш, тудым аралышаш улына. Марий Элыште экологий шотышто сӱрет могайрак? Тиде да моло нерген «Экостанций» йоча экологий да биологий рӱдерын ресурс рӱдержым вуйлатыше Мария Николаевна Соколова дене мутланышна.
Марий специалист МарГУ-м биоэкологлан тунем пытарен. Ты рӱдерыште индеш ий пашам ышта.
– Мария Николаевна, йоча экологий да биологий рӱдер кунам ышталтын? Могай пашам тыште шуктеда?
– Рӱдерна ӱмаште 75 ияш лӱмгечыжым палемдыш. 1949 ийыште мартыште Юннат-влакын станцийышт шочын. Ончычсо семын кызытат образовательно-воспитательный пашам виктарена. Йоча-влак школ деч вара мемнан деке биологий, экологий, школ лесничестве, шахмат, агрокружоклаш коштыт. Тылеч посна рӱдерын специалистше-шамыч йочасадлаш, школлаш шке лектына. Тушто занятий-влакым эртарена. Тачысе кечылан вич педагог тырша. Тыгак кок совместительна уло. Иктыже Медведево район Шойбулак кыдалаш школышто чодыра озанлык занятийым эртара, вес педагог – Советский район Кельмаксола кыдалаш школышто агроклассыште.
Вес сомылна – грант паша. Грант оксам сеҥен, рӱдерыш тӱрлӧ оборудованийым налына. «Экостанцийыштына» Марий Элысе школ лесничестве-влаклан ятыр ий тӱрлӧ туныктымо программе илышыш шыҥдаралтеш, теорий да практике занятий, полевой практике эртаралтыт. Пытартыш жапыште агронаправлений вийым налын. Кундемна мучко агрокласс-шамыч почылтыныт. Тидлан кӧра грант окса дене «Ушан теплице» туныктымо наборым налме.
Агронаправлений дене мастер-класслам эртарена. «Ужар марафоныш», «Марий кеҥеж» фестивальыш да моло мероприятийыш кумылын ушнена, изижге-кугужге пӱртӱсым аралаш кумылаҥдена.
Тылеч посна туныктышо-шамычлан методический паша-влакым возена.
– Тений мыняр йоча рӱдерын кружоклашкыже коштын?
–574 икшыве. Ийготым шотыш налаш гын, йочасадыш коштшо йоча-влакат шукын рӱдерын занятийлашкыже коштыт, школьник-шамычат ятырын улыт. Группо дене занятий-влак эртат. Ик-кок еҥ денат йоча-влак коштыт. Тыгайже шымлыме пашам эртарат, проектым возат. Утларакшым ме школлаш, йочасадлаш лектын коштына. Йоча-влак Экостанцийыш экскурсий дене толыт. Тыште мемнан дене тӱрлӧ кабинет уло. Мутлан, «Чодыра» кабинетыште пушеҥге-влак, нунын кузе шарлымышт, могай чер сеҥен кертме нерген каласкалена. Агронаправлениян кабинет ялозанлык дене кылдалтын. Рӱдерын кудывечыштыже «Вавилов пакчам» йоча-влак дене шкеак шындыме. Тушто тӱрлӧ культурын кушмыжым эскерена.
– Кеҥеж жапыште йоча-влак тендан деке коштыт?
– 1 июнь гыч 19 июнь марте Экостанцийыштына йоча лагерь пашам ышта. Школ лесничестве да агронаправлений дене занятий-влак лийыт.
– Кружок занятийлаш коштшо йоча-влак ончыкыжым илышыштым пӱртӱсым аралыме, экологий дене кылдалтше паша дене кылдат мо?
– Мемнан рӱдер деч вара южо йоча экологланат, биологланат каен, медицине аланым ойырышо-шамычат лийыныт. Ик тунемше чоныштем келге кышам коден. Тудо эн ончыч рӱдерын лагерьышкыже толын. Пеш шып йоча лийын. А вара шыже гыч лесничестве дене кылдалтше занятийлаш коштын. Проект пашам возен, конкурслаште мастарлыкшым ончыктен, волонтёр пашамат шукташ тӱҥалын. Школ деч вара Чодыра озанлык техникумыш тунемаш пурен. Школышто кумытанлан тунемын гын, техникумышто профессионал улмыжым вигак ончыктен. Кызыт тудо ик эн ушан да уста студент, группын старостыжо.
– Марий Элыштына могай экологий проблеме кызыт пӱсын шога?
– Марий Эл ужар ару кундемлан шотлалтеш. Но пӱртӱснам бытовой шӱкшак дене амыртыме. Тыгай сӱрет уло тӱня мучко, очыни. Оланам чотрак ужартыман. Тений телым-шошым лийше игече ончыктен: пушеҥге-влак тошто улыт. Виян мардежлан, иян йӱрлан кӧра шуко пушеҥге йӧралтын.
– Экологийнам саемдаш манын, мом ыштыман?
– Пушеҥге-влакым уэмдыман. Кушкылын тазалыкшым эскеренак шогыман. Бытовой шӱкшак проблеме дене чот «кучедалына». Тидлан туныктымо программе-влакым ямдылена. Вет йоча-влакым изинек пӱртӱсым аралаш туныктыман. Мутлан, «Уроки раздельного мусора» программе почеш ӱдыр-рвезе-шамыч модыш гоч шӱкшакым чын шеледаш тунемыт.
– Пӱртӱсым йӧратымаш воспитаний деч шога але уке?
– Воспитаний дене, конешне, кылдалтын. Ача-ава икшывыштым пӱртӱсым йӧраташ да аралаш туныктышаш улыт. Кушкылын укшыжым палыде гыч каткалаш огеш лий, шӱкшакым кышкаш сай огыл манын умылтарыман.
Йоча-влак йоча экологий да биологий рӱдерыш эн ончыч экскурсий дене, варажым занятийлаш толын, пӱртӱсым аралаш тӱҥалыт, ӱшанена. Тылеч посна экостанцийыште тунемше, вӱдым, чодырам шымлен, наукылан шӱмаҥеш. Але ончыкылык профессийжылан лесникым, ялозанлык пашам ойыраш кумылаҥеш. Чынжымак, экологий – оҥай, кӱлешан да вияҥше алан.
А август мучаште йоча экологий да биологий рӱдерыште почмо омса кече лиеш. Тушко йоча дене толын кружок-влак нерген умылкалаш, келшышышкыже возалташ йӧн уло. Занятийла 15 сентябрь гыч тӱҥалыт. Кружоклан оксам тӱлыман огыл.