Параньга район Усола ялын ӱдыржӧ Карина Соколова (ӱдыр фамилийже Усолова) Хант-Манси автономный округысо Сургут олаште шке ешыж дене 11-ше ий ила. Шуко марий еҥлан келшен шичше вер дене таче тудын полшымыж дене палдарена.
– Карина, молан илаш лач Сургутым ойырен налында? Кузе да мо дене ты вер сымыстарен? Могай икымше шонымашым шочыктен тиде кундем?
– Мый Йӱдвелыш изиж годымак илаш кайыше марий рвезылан марлан лектынам. Романын ача-аваже шочынжо У Торъял район гыч улыт, шукертсек Тюмень областьысе Тобольск олаште илат.
Пелашем дене ушнен, Сургутышто илаш тӱҥална. Тиде ола пашаче калыклан поян, кечывалым йӱк-йӱан дене темше, а кастене да йӱдым шып, чонлан да еш дене илаш келшыше – тыгайым мый тудым эше самырыкрак улмем годым да тышке илаш куснымеке шижынам. Тушко Озаҥ ола гыч миенам. Тусо колледжыште фармацевтлан тунем лекме деч вара пашам ышташ тӱҥалынам да Озаҥысе медицинский кугыжаныш университетыш заочно тунемаш пуренам.
Икымше жапыште Сургут шып олала чучын гын, кызыт тыште, 11 ий илымеке, сай ден экшыкшымат ужаш тӱҥалынам. Ола пеш сӧрал, тудым эре тӱзатенак шогат, пеледышан клумбым шуко вераҥдат, памятник ден парк ятыр. Коеш, олана ик верыште ок шого, моторештеш да тӱзлана.
Эшеже Сургутыш молан толынна: пелашемын ачаже Сургутышто строительлан пашам ыштен, а кызыт пенсийыш лектын да мӧҥгеш Тобольскышко илаш куснен. Мо оҥайже: Сергей Павловичат Озаҥыште тунемын, тусо спортивный институтым пытарен.
Пелашемын аваже Татьяна Анатольевна Соколован могырым тукымвожшо ойыртемалтше. Тудын ачаже Анатолий Александрович Новиков (01.10.1939 – 10.03.2026) Марий кундемыште Россий Писатель ушемын еҥже да йоча поэт семын палыме, ойлымашымат возен. Пытартыш жапыштыже У Торъял районысо «Сельская новь» газетыште тӱрлӧ пашам шуктен.
– А Роман дене кузе палыме лийында?
– Пелашем дене кеҥежым тукым акамын сӱаныштыже Йошкар-Олаште палыме лийынна. Тиде историй пеш кужу да романтике сынан.
Соколовмыт ешна 2015 ий 21 февральыште шочын. Ме нылытын улына: Роман пелашем да чевер-мотор ӱдырна-влак: 10 ияш Рада ден 6 ияш Арина – да мый. Рада Сургутысо Олимпийский резерв школышто художественный гимнастике дене профессионально заниматла. Аринам вес ийлан школыш колташ ямдылена. Йочасадыштыже тӱрлӧ мероприятийыш чолган ушна.
Пелашем – инженер. Тудо корным ышта. Пытартыш ийлаште Сургутышто корным шуко тӧрлат, бордюрым вашталтат, у троутуар-влакым келыштарат. Шукерте огыл у кӱварым чоҥен пытареныт. Чӱчкыдынак округысо Правительствым вуйлатыше-влак ты пашам тергаш толын каят.
Роман дене палыме лийме жапыште Йошкар-Олаште
– Тугеже медицине аланыште тыршеда? А Йӱдвелне илыше калык могайрак? Марий калык дене икгайлыкышт уло мо?
– Профессием почеш фармацевт улам, а образованием дене – провизор. Эре ты аланыштак тыршенам. Кызытше изиш вестӱрлырак сомылым шуктем: «Нижфарм» организацийын медицине представительже улам. Тиде пашам калык дене мутланен, нуным умылен ыштыман. Сандене Йӱдвел мландыште илымеке да тысе еҥ-влак дене ятыр кутырымеке, нунын нерген теве могай шонымашем шочын.
Йӱдвелысе калык илышыште йӱштӧ-кочым пален кушкын. Тыглай еҥ-влакын уремласе пазарлаште пеледышым, ужар кушкылым, емыж-саскам, пӱкшым, мӱйым ужален шогымыштым ужына. Тыгодым эре шке национальный вургемыштым чият. Телым площадьлаште пӱчым кычкен кудалаш оксала темлат. Шошым кедр пӱкшым ужалымашке луктыт. Мый тыште шкемым сайын шижам, нунын коклаште илымем дене кугешнем, да чылажат мыланем келша.
– Кристина, а мо дене тыланда Сургут ола мотор чучеш? Кушто чӱчкыдынрак лийыда, канеда?
– Оласе паркым да «Тошто Сургут» тӱвыра рӱдерым йӧратена. Туштак йӧратыше-влакын кугу кӱварыштым ыштыме, театр, скейт дене кудалышташ корт улыт – пеш ласка да сылнештарыме вер.
Еш дене «Кедровый лог» паркыш чӱчкыдынак лектына. Тушто ятыр кумдыкышто сӧрал чодыра кушкеш, тыгак каналтен кошташ вер, аттракцион парк улыт. Тыгайже мемнан дене ситышынак.
Йоча-влак.
– Ме палена: Сургутышто марий-влак шукын илат. Тидын годымак моло калыкат ятыр. Марий-влакын да вес калыкынат эртарыме мероприятийлаште лияш логалын? Калык-влакын келшен илымыштлан пӧлеклалтше пайрем лиеда вет?
– Чӱчкыдынак марий дискотеке лиеш. Тушко ик гана миенна ыле, тачат чонышто поро шарнымаш ила. Шочмо йылмым мӱндыр верыште колаш пеш кумылло ыле. Тыгодым кажныже родо-тукымла чучын, нуным миен ӧндалме да порын мутланыме шуын. Артист да актёр улмыштат ӱштылалтеш, а мурызо-шамычым гын эн лишыл еҥлан шотлет. Садлан Йӱдвелне йӱштӧ гынат, чонлан ласка, тыматле да шокшо.
Сургутышто утларакшым пошкырт-влак илат, южгунам татарла мутланымым колам. Теве тений олаштына Сабантуйым икымше гана эртареныт.
– Марий Эл ден Хант-Манси округ коклаште икгайлык уло мо?
– Пӱртӱс Марий кундемысе гайрак: чодыра шуко, емыж-саска, поҥго кушкыт. Ме, марий-влак, мутланаш йӧратена. А Йӱдвел калык тыгай огыл, шомакым тыглай ок лук.
– Шочмо кундем садак ӱжеш. Тушко чӱчкыдын толын коштыда мо?
– Кызыт кок-кум ийлан ик гана толын каем. Авам Ирина Альбертовна Усолова Параньга районысо эмлымверын чыла отделенийыштыжат (роддом, реанимаций, хирургий…) пашам ыштен. Чаманен каласыман, 2014 ийыште илыш гыч кайыш. Ачамже кызыт Ирина лӱманак вес ӱдырамаш дене пырля ила. Нуно уныка-влакым пеш йӧратат.
Усолаште 76 ияш ковам ила (авамын аваже). Ялыште Валентина Ивановна Петухова ик эн илалшылан шотлалтеш. Социалистический Паша Герой.
Тыгак Санкт-Петебургышто илыше Максим шольым уло. Шукерте огыл тудо ешаҥын. Шкеже врач-невролог, а марлан налын врач-дерматологым. Ме Максим Юрьевич дене кугешнена, пеш поро да кумылзак пӧръеҥ.
Соколовмыт ешлан марий кумыланак кодаш, шӱм-чондам куандарыше шочмо йылме дене шомакым утларак колаш тыланена.