Кодшо арнян Марий Элым Вуйлатыше Юрий Зайцев Марий Эл Республикысе Погынын 8-ше созывшын 15-ше сессийыштыже 2025 ийыште Правительствын пашажым иктешлен да 2036 ий марте стратегический направленийжым палемден. Чыла тидым ик шагат жапыште каласкален.
Экономике
Кажне цельыш шуаш посна задаче ден показатель-влакым палемдыме. 2025 ийыште экономике вияҥын, бюджетын доходшо 2,1 млрд теҥгелан (+4,7%) ешаралтын. Валовый региональный продукт 2,3 процентлан шукемын, тӱҥ капиталын инвестицийже – 12,8 процентлан. Инновацийым палемдаш гын, электрон арверым ыштымаш 16,4%-лан ешаралтын, оборудованийым тӧрлатымаш – 10%-лан. А кокла пашадар 70,5 тӱжем теҥгешке шуын (+13,9%).
Республикыштына 12 нацпроект ден 42 региональный проект илышыш шыҥдаралтыт. Тидлан кӧра 108 лектышым палемдаш лиеш: социально-кӱлешан объект-влакым чоҥымо да ачалыме, образований ден медицине тӧнеж-влаклан оборудованийым наледыме, кумдыклам уэмдыме, корнылам тӧрлымӧ.
2025-2030 ийлаште республикым социально-экономически вияҥдыме программе почеш 22 инвестиционный проектым шыҥдарыме. Ты программым шуктымым Российысе экономике вияҥмаш министр Максим Решетников 2025 ий ноябрьыште толмыж годым кӱкшын аклен.
Сай показательыш шумо да планым эртыме: 297 у паша верым ыштыме, 3 млрд утла внебюджетный инвестицийым республикыш кондымо; 694,8 млн утла теҥге налог ешаралтын.
Ныл стратегий
Элнам вуйлатышын кӱштымӧ национальный цельжым шотыш налын, у стратегийым пеҥгыдемдыше 14 регион коклашке Марий Элат пурен.
2036 ий марте кундемнам вияҥдымаште ныл корным (стратегийым) палемдыме:
- передовой технологиян кундем: микроэлектроникым да кӱкшӧ технологиян производствым вияҥдаш, технопарк ден промышленный кластерлам, вузлаште компетенций рӱдерлам ышташ;
- молодёжьлан йӧным ыштыме кундем: образовательный верлам уэмдаш, муниципалитетлаште молодёжный рӱдерым, шуаралташ да паша верым муаш йӧным ышташ;
- сай илыш качестван кундем: верлам комплексно тӱзаташ, инициативе почеш бюджетым ойыраш, инженер сеть-влакым уэмдаш;
- тӱвыра да унам ончымо кундем: этнокультур поянлыкнам аралаш, турист-влаклан оҥай верлам ямдылаш.
Тыгак Волжск, Козьмодемьянск олала ден Шернур округым рӱдӧ семын посна вияҥдыме модель семын тӱзаташ палемдыме.
Парым шагалемын
2025 ийыште республикын парымжым 1,9 пачаш шагалемден кертме. Бюджетын доходшо 46,5 млрд теҥгешке шуын.
Юрий Зайцев сай результатым иктешлен каласыш:
- план деч шуко доходым налме (1,1 млрд теҥге);
- кугыжаныш парым 4,1 млрд теҥгелан иземын да 4,7 млрд теҥге веле лийын;
- республикын парымже гыч 3,7 млрд теҥгем списатлыме.
2026 ийлан доход 83,5 млрд теҥгешке шуэш, а роскотшо – 87,4 млрд теҥгешке, дефицит – 3,9 млрд теҥге.
Ялозанлык
2025 ийыште ялозанлык продукций 3,9 процентлан ешаралтын, тудо 71,7 млрд теҥгешке шуын.
Кундемна Российыште тыгай верлам айла:
- пакчасаскам ончен куштымо дене – 2-шо верым;
- кайыквусо шылым ыштен налме дене – 9-ше верым;
- сӧсна шылым ыштен налме дене –19-ше верым.
259 ялозанлык предприятийлан 1,7 млрд теҥгеаш субсидийым пуымо. Нуно 578 тӱкан шолдыра вольыкым да 623 техникым налыныт. 45 фермер озанлык ден кооператив-влаклан полшымо. 1,8 тӱжем гектар мландым угыч курал-ӱдаш тӱҥалме.
Туризм
Республикнам кажне ийын утларак турист ойырен налеш. 2025 ийыште Марий Элыш1,3 млн турист ден экскурсант-влак толыныт, тидыже ондакысе ий деч 8 процентлан шукырак.
Кодшо ийын ыштыме:
- Йошкар-Олаште туристический рӱдерым уэмдыме;
- туризмысе инфраструктурым вияҥдыме шотышто проектлам шыҥдараш полшымо;
- «Васюки Фест», «Йошка Еш», «Марий теле» кугу фестиваль-влакым эртарыме;
- икымше «Волжский вояж» (Моско – Чебоксары – Йошкар-Ола – Нижний Новгород) круизный поездым вашлийме.
Марий Эл, йотэлыште илыше-влаклан темлыме туристический вий-куатшым ончен, «Колыбель древнего народа мари» маршрут дене Российысе 10 пилотный кундем радамышке логалын.
2036 ий марте эше 12 флагманский проектым, писын шуктымо 32 инициативым да кужу жап шукталтшаш 43 проектым палемдыме. А турист-влакын чотыштым 1,8 млн еҥ марте кугемдаш шонат.
Газификаций
Марий Эл 2025 ийыште догазификаций шотышто Российыште икымше верым налын. Чылаже кодшо ийын 12 населённый пунктыш да 590 утла пӧртыш канде тулым пуртымо. Догазификаций программе почеш газпучым 2000 утла сурт-печыш шупшмо. Тидлан кӧра республикыштына газ дене 80,5 процент калык пайдаланаш тӱҥалын.
2026 ийыште эше 6 населённый пунктыш (300 утла сурт) газ миен шушаш. Тыгак 1000 утла еҥын пӧртышкыжӧ тудым пурташ технический йӧным ыштышаш улыт.
Илыме вер
2026 ийыште ЖКХ сферыште Марий Элыште план почеш 6 тӱжем кв метр аварийный илыме верым кораҥдат, 400 утла еҥым вес верыш кусарат, 113 шуко пачашан пӧртым капитально олмыктат, 10 социальный объектым ачален шуктат да Йошкар-Олаште, Шернурышто шӱкым сортироватлыше комплексым чоҥаш тӱҥалыт.
Кодшо ийын теве мом ыштыме:
- 481,9 тӱжем кв метр илыме верым пашаш колтымо;
- шуко пачашан 95 пӧртым капитально олмыктымо;
- 12 аварийный пӧрт гыч 126 еҥым кусарыме;
- вӱд снабжений ден водоотведенийлан 4 объектым чоҥымо;
- шокшым пуышо 11 объектым капитально ачалыме.
У проект – у паша
2026 ийыште кугыжаныш деч 1 млрд теҥгеаш полыш толеш. Тудым вольыкым ончымо да шӧрым шупшылмо, кушкыл урлыкым налме, ялозанлык сатум перерабатыватлыме пашалан ойырат.
Кугу сомыл-влакым палемдыме:
- агромышленный парк-влакым ышташ;
- у тукымлан келшен толшо компетенций рӱдер-влакым вияҥдаш;
- ялысе кумдыклам уэмдаш да специалист-влакым ешараш.
Тыге 2026 ийыште ялозанлык сатум 1,2 процентлан шукырак ыштыман, а 2036 ийыште тудо 11 процентлан ешаралтеш манын шонат.
– Кучемын, бизнес-сообществын да республикыште илыше-влакын полшымышт дене планыш пуртымо чыла мероприятийым тӱрыс шуктена манын ӱшанем. Тидыже Марий Элыште илыше кажне еҥын илыш качествыжым саемдымаште кугу лектышыш шуаш полша, – мучашлен Марий Элым Вуйлатыше.
Марий Элым Вуйлатышын пресс-службыжын фотожо.