Марий Эл Республикыште врач-влак эре гаяк огыт сите. Тиде чырым кораҥдаш тӱрлӧ йӧным кычалман. Тӱҥжӧ – умылыман: могай амаллан кӧра медицине сферыште еҥ-влак огыт сите да чыла сомылжымат уэмден толман.
Нине йодышлам кодшо изарнян Марий Элысе Кугыжаныш Погынын Социальный политике, здравоохранений да ветеран-влакын пашашт шотышто комитетын заседанийыштыже депутат-влак каҥашышт. Варажым нине йодышла почеш законым ямдылымым апрельыште ПФО-со законодатель-влак советын 79-ше заседанийыштыже (тудо Йошкар-Олаште лиеш) лончылат.
Экскурсий
Эн ончычак уна-шамычлан заседаний эртыме верыште, Йошкар-Оласе медицине колледжыште, тунемме паша кузе кайымым ончалаш йӧн лийын. Преподаватель-влак депутат-шамычлан колледжыште кузе да могай оборудованийым кучылтын туныктымо нерген каласкаленыт. Тидлан Хирургий да реанимаций, катастрофо медицине, акушерстве да гинекологий, медсестра-влакын еҥым ончымо, процедур кабинетлашкышт пуртышт.
Мутат уке, 95 ий жапыште (кодшо ийын ты тунемме тӧнежым ыштымылан лач тынаре темын) медпашаеҥ-влакым туныктымо условий саемын. Ондакысе жап дене таҥастарымаште, материально-технический базе уэмын.
Колледжыште тунемаш кумылан-влакат шукын улыт: ик верыш кажне ийын 4-5 еҥ конкурсым эрта. А теве пурымеке, шукынжо, специалист лийын шуктыде, лектын каят.
Тӱшкагудо кӱлеш
Тунемаш кумылаҥдыше йӧн-влакат ешаралтыт: кугурак але именной стипендий пуалтыт; профессионал семын кушкаш практикылан кугу верым ойырат. Но тунем пытарымеке, ала-молан мемнан студент-влак вес кундемлам ойырен налыт…
Республикыштына медпашаеҥ-влакым ямдылыше вес тӧнеж Волжск олаште верланен. Йошкар-Оласе медколледжын директоржылан ятыр ий тыршыше Леонид Рыжков шке шонымашыжым каласыш: «Волжск олаште зданий да материально-технический базе тошто, моло шотыштат кеч-мыняр неле лиеш гынат, тудым петыраш ида пу. Волжский район гыч мемнан деке эн шукыжо 15 еҥ дене гына тунемаш толыт. Нуно Озаҥ могырышко ончат. Петыреда гын, вара чыланат тушко лупшалтын кертыт».
Тыгак директор рӱдоласе медколледжлан тӱшкагудын кӱлешлыкшымат умылтарыш: «Кызыт колледжыштына 1325 студент тунемеш, 630 йочаже районла гыч толын, а нунын кокла гыч 550 еҥже пачерым айлен ила. Нунылан тӱшкагудо лиеш гын, тӱрлӧ мероприятийымат эртарен кертына ыле. Ик йӧнжӧ, мутат уке, кампусный типан тӱшкагудо студент-влаклан тунемаш да илаш моткоч сай лиеш. Тыгак чыла районла гыч медсестра-влак, толын, аттестацийым эртен кертыт, вет нунылан кажне вич ий гыч тидым шуктыман. Ты вер моло курсым эртарашат келшен толеш ыле. Но олана кугужак огыл, сандене тидым каҥашыман. Колледж воктене тидлан вер ситышынак уло».
Куд пӱсӧ йодыш
Тыгак медик-влакым 2014 ий годсек МарГУ-што ямдылат. Университетысе тунемме паша шотышто проректорын сомылжым шуктышо Ирина Бояринцеван мутшо почеш, вузысо медицине да естественный науко институтым кажне ийын 3000 еҥ тунем лектын, а тений – 3220. Российыште медик-влакым туныктымаште стандарт вашталтшаш. 2028 ий 1 сентябрь гыч «Лечебное дело» специальностьлан вузышто куд ийым да ординатурышто ик ийым тунемаш тӱҥалшаш улыт.
Кодшо ийын республикыште образовательный кластерым почмо. Тений профориентаций шотышто региональный кадровый рӱдерым медколледжыште ыштышаш улыт.
И.Бояринцева медицине сферыште (туныктымаште да пашаште) икмыняр йӧным темлыш.
Икымше. Студент-влакын теорийым тунемме ден практике коклаште пеш шуко жап эрта, материально-технический базе тоштемеш, а эмлымверлаште студент-шамычлан у оборудований дене пайдаланаш йӧн уке. Тидлан здравоохраненийым вияҥдыме программе почеш але республикысе бюджет кӱшеш ала у оборудованийым вераҥдыме симуляций пӧлемлам стационарный поликлиникылаште ышташ? Тидлан методический полышым пуаш университет ямде.
Кокымшо. Практикым эртарыше врач-влак студент-шамыч деке опытышт дене пайлалташ уло кумылын огыт тол, наставник семын энтузиазм дене гына пашам ыштат. Тидлан республикыште кугыжаныш полышым пуышо программе лийшаш: оксам ешарен тӱлаш, «Сулло наставник» лӱмым сулаш правам пуа да аттестаций годым иктаж-кузе шотлалтеш гын, сайрак ыле.
Кумшо. Целевик-влак шотышто шоналтыман: направлений почеш тунемаш пурышо-влак яллаште пашам ышташ ямде огытыл. Куд ийым тунем лектыт гынат, договорым кӱрлыт але тыглай гына отработкым ышташ йӧным кычалыт. Сандене медицине классласе тунемше-влакым профессий да ончыкылык паша вер дене палымым ышташ районласе эмлымверлашке кондыштарыман.
Нылымше. Кызыт ординатурыш министерствын йодмашыж почеш тунемаш каят. Тиде сай. Но посна еҥын куд ийым вузышто да кок ийым ординатурышто тунем лекмекыже, ты але вес специалистын кӱлешлыкше йомеш. Сандене тазалык аралтыш министерствын профильный комитетыштыже посна оборудований дене пашам ышташ кӱлшӧ аҥысыр специальностян пашаеҥ-влак шотышто кум ийлан прогнозым ышташ темлалтеш. Тидыже МарГУ-со ординатурышто шукерте огыл почылтшо «Кардиологий» ден «Урологий» специальность-влакым почмо семынак моло кӱлешан специальность дене тунемаш йӧным шочыктен кертеш.
Визымше. Вузыштына специалист-влак огыт сите. Профессор ден преподаватель-влак шоҥгемыт, кызыт кокла ийготышт 46 ийыш шуэш. Кандидатлык диссертацийым шукын аралат, а докторлык пашалан огыт кумылаҥ. Самырык науко доктор-шамыч деч посна ме у специальностьым почын да кызытсе программын аккредитацийжым эртен огына керт. Университетыште пашам ышташ кӧнышӧ самырык преподаватель-влаклан диссертацийым аралаш республикыштына грантым але именной премийым ышташ лиеш. Тыгак шкенан аспирантурым вияҥдыман, тышке врач-влакым ушыман.
Кудымшо. Выпускник-влак шотышто мониторингым ыштыше единый платформо укелан кӧра вузын да министерствын данныйышт тӱрлӧ, да южыжын пӱрымашыже пале огыл. Кундемыштына «Цифровой след медицинского работника» информационный системым але модульым ышташ темлена. Тунам студентын чумыр корныжым ужына, медицине корно гыч кунам да молан кораҥмыжымат рашемден кертына.
Пашадар
Тазалык аралтыш министр Владимир Гладнев врач-влакын ситыдымышт нерген статистикым ойлен да системыште нелылык улмымат палемден. Тудын мутшо почеш, 2026 ий тӱҥалтышлан республикысе здравоохранений отрасльыште 7500 медпашаеҥ пашам ышта. Тыгодым 247 врач (акушер-гинеколог, терапевт, офтальмолог, анестезиолог) ден 345 кыдалаш медпашаеҥ огыт сите.
Наставничестве сомыл вияҥеш: кызыт 17 медорганизацийыште 77 наставник уло, нуно 79 самырык врачлан полшат, тидлан наставниклан 5000 теҥге марте тӱлалтеш. Кодшо ийын ты сомыллан 2,6 млн теҥге пуалтын.
В.Гладневын мутшо почеш, пытартыш жапыште медпашаеҥ-влакын пашадарышт 2024 ий дене таҥастарымаште 6-7 процентлан кушкын. 36-37% врач-влак самырык улыт. Но кокла медперсонал-влак коклаште 60 ияш деч кугурак-влак 9,9% марте ешаралтыныт, а 35 ияш марте самырык-шамыч 22,7 %-лан шагалемыныт.
Ялласе стационарлаште ситуаций чот сай огыл, кеч тушто тыршыше-влак социальный выплатым налыт. 2025 ийыште нунылан 1 млрд теҥгем тӱлымӧ.
Медик-влаклан республикыштына ятыр полыш уло. «Подъёмныйым» пуат, айлымылан оксам пӧртылтат. Тыгак 55 ияш марте врач илыме верым саемдаш 3 млн теҥгем налын кертеш, тиде йӧн дене кодшо ийын 10 врач пайдаланен. Тыгак кужу корныш коштшо пашаеҥ-шамычлан оксам ешарат.
Медицине аланыште тыршаш кумылаҥдыше «Земский доктор» ден «Земский фельдшер» программе-влакат улыт. Кодшо ийын 24 договорым ыштыме. Чаманен каласыман, 52 врач ден 18 кыдалаш медпашаеҥ договор почеш пашам ыштен шуктен огыл…
Авторын фотожо-влак.
Ончыкылык акушер-гинеколог-влак. Ты направлений дене 20 студентым тунемаш налме, но пелыже наре гына кодын.