Звенигово оласе книгагудышто кидмастар Анна Зинина дене усталык шӱлышан вашлиймаш лийын. Тудо ятыр еҥым чумырен. Кидмастар участник-влаклан шкешотан ончерым ямдылен. Шке ыштыме сӧрастарышыже-влак дене веле огыл, тыгак марий калыкын йӱлаже да тӱрлӧ осал деч аралаш полшышо арверже-шамыч дене палдарен.
Аваже шӱмаҥден
Анна Михайловна Волжский район Приволжский посёлкысо школышто туныктышо-логопедлан тырша. Яра жапыштыже кызытсе илышлан келыштарыме марий сӧрастарыш-влакым ышта, марий тӱр дене тӱрлӧ вургемым сылнештара. Такшым тудо изинек усталыклан мелын кушкын: сайын урген, моторын тӱрлен. Тидыже вич ий ончыч калык вургемым да сӧрастарышым шочыкташ кумылаҥден.
– Туныктышо лияш – йоча годсо эн кугу шонымашем. Икшыве-шамычым йӧратем, садлан нунын дене пашам ышташ моткоч келша. Кидпашаланат авана мыйым да эше кум ӱдыржым ондакак туныктен. Тудо шке жапыштыже тале кидмастар лийын, вачӱмбаке ятыр ий ешаралтме дене ты сомыл ӧрдыжеш кодын. Аванан корныжым кызыт ӱдыржӧ-влак шуена, чон йодмо почеш ме кажныже чонлан келшыше кидпашам вораҥдарена.
Авана мемнам шкет ончен куштен, Совет Ушем жапыште шочын-кушшо улына. Садлан ик тӱрлӧ вургем дене коштынна. А мыланна ала-мом ум, ойыртемалтшым, молын гае укем чийыме шуын. Тыге ургаш, пидаш тунемынна. Кудымшо классыште тунеммем годым шканем икымше свитерым пидынам. Тылеч вара мый декем ятыр ӱдыр-шамыч нунымат пидаш туныкташ йодын толыныт, – каласкала кидмастар.
Марий улмыжо – чоныштыжо
Вич ий ончыч Анна Михайловна деке ик ӱдырамаш марий тӱран тувырым урген пуаш йодын толын. Тылеч вара кидмастар пуйто ылыжын.
– Мый ондакат шуко ургенам, тӱрленам, но марий орнаментым тӱрлымӧ технике дене палыме лийын омыл. Ираида Степанован «Марийская вышивка» книгаж почеш ты сомыллан тунемынам. Ондакракше солыкыш, изирак куэмыш тӱрленам. Нуно утыжым чапле огытыл гынат, кудалташ ом тошт, тачат аралем. Вет тушко шуко вийым, ӱнарым, йӧратымашым пыштенам, – ойла А.Зинина.
Варажым Денис Шаблийын «Как приучить Ивана» кӱчык метражан фильмжым ончымеке, кидмастар марий калыкым, тӱвырам, йӱлам эшеат чот аклаш, йӧраташ тӱҥалын. Туныктышо утларакшым рушла кутыра гын, илалше аваж дене марла мутланаш кумылаҥын. Ойлымыж почеш, тидлан кидмастар аважат йывырта веле. Кызыт Анна Михайловнан ятыр пашаштыже марий шӱлыш озалана.
– Шкемым марий ватын руш ӱдыржылан шотлем. Но ий гыч ийыш марий улмемым утларак шижам да тидын дене кугешнем. Ӱдырем ешыж дене Москошто ила, тудланат кӧ да кушеч улмыжым ушештарем. Южгунам мутланымына годым марий шомак-влакым кучылтына. Мыланна келша.
Пашам ыштыше еҥлан кидпаша дене шинчылташ жапым муаш куштылгыжак огыл. Но мый йӧратыме сомыллан шукыж годым йӱдым пижам. Ончылнем тӱрлӧ шерым, бисерым, шӱртым, куэмым да моло арверым шарен пыштем да иктым, весым ыштылам. Тыгодым марий мурым колыштам. Тыге кумыл нӧлталтеш, да паша-влак сайынрак шочыт, – радамла Анна Михайловна.
Кӧрж, кидшол, галстук…
Тачысе кечылан кидмастарын шотлен пытарыдыме пашаже-влак улыт: кӧрж, брошко, шер, кишкывуян сӧрастарыш, кидшол, тӱрлеман галстук да молат. Шукыж годым тудо эскиз-влакым вуйыштыжо шочыкта, южгунам интернетлан, книгалан але моло полышкалышылан эҥерта. Но кажне сӧрастарышыш шкемын шонымашем пурташ тыршем, манеш тудо.
А.Зининан сӧрастарышыже-влак тӱрлӧ ийготан ӱдыр-ӱдырамаш-шамыч коклаште йодмашан улыт. Марий-шамыч веле огыл, моло национальностян калык-влакат нуным пижыкат. Кидмастарын арверже-шамыч Пошкырт, Татарстан, Якутий кундемысе, Моско ола да вес элласе ӱдырамаш-влакым куандарат. Шукыж годым, соцкылысе лаштыкыштыже ужын, ужалаш йодыт, манеш.
– Кызыт марий тӱрым тӱрлаш сайынрак тунемын шуынам. Тудын мом ончыктымыжым, радамжым умылаш тӱҥалынам. Тидын шотышто шинчымашем эреак нӧлтем. Тӱрым натуральный куэмыште тӱрлаш утларак келша, садлан материалым ойыремым годым, тудын качествыжым шотыш налам.
Кажне пашаш чоным пышташ тыршем. Тунам тудо путырак сӧралын лектеш. Адакшым еҥ-влакын пашам аклымышт, таум ойлымышт кумылым савырат, – палемда кидмастар.
Звенигово олаште Анна Зининан пашаж дене палдарыме мероприятий кидмастарын веле огыл, моло ӱдырамаш-шамычынат чоныштышт келге кышам коден. Ты кечын, чынжымак, марий сӧрастарышын, тӱрын, аралтышын вийже шижалтынак. Вет кажне паша могай-гынат историйым ончыктен.
А.Зининан альбомжо гыч налме фото-влак.