27 июль гыч 2 август марте Мокш чер шотышто профилактике арня палемдалтеш. Мокшын тӱшка черже-влакым ик мут дене гепатит манаш лиеш. Тидын нерген Марий Эл Республикысе Тазалык аралтыш министерствын инфенкциян чер-влак шотышто тӱҥ внештатный специалистше Лариса Бочарова палдара.
Пуалмаш дене кылдалтын
Кажне ийын 28 июльышто Гепатит ваштареш кучедалме тӱнямбал кече палемдалтеш. Тудым американ врач, Нобелевский премийын лауреатше Барух Самюэль Блумбергын шочмо кечынже пеҥгыдемдыме. Ты врач В гепатитын вирусшым пален налын да мокшлан эҥгекым ыштымыжым шымлен.
Чыла тӱрлӧ гепатитшат мокшышто пуалмаш кайыме дене кылдалтын. Кузе ылыжме амалыштым шотыш налын, гепатит-влак инфекционный вирусан, токсический (эм, арака дене кылдалтше да молат), аутоиммунный лийыт. Вирусан гепатит-влак – тиде айдемын мокшыжым эмгатыше кумдан шарлыше лӱдыкшӧ чер-влак тӱшка, нуным А, В, С, D, Е гепатит-влакын вирусышт ылыжтарат. Лач гепатит цирроз да мокш рак лиймын тӱҥ амалжылан шотлалтеш.
Кузе кусна?
Вирусан гепатит тӱрлӧ семын пижын кертеш. А ден Е гепатитын вирусышт лавыран вӱд, кочкыш да лавыран кид гоч логалыт. В, С да D гепатит-влакын вирусышт вӱр гоч куснат: наркотический средствам укол дене вӱрыш колтымо, татуировкым, пирсингым, косметический, маникюрный, педикюрный, коваште да тазыла чора дене кылдалтше моло процедурым ыштыме годым стерильный огыл инструментым кучылтмо годым, тыгак азам ыштыме годым инфициированный ава деч ньогалан да вате-марийла аралалтде малыме годым.
Прививкым ыштыктыман
Вирусан гепатит деч тӱҥ аралтыш – вакцинаций. Тудо А да В гепатит-влак деч поснак сайын арала. Тыгодым палемдыман: В гепатит ваштареш ыштыктыме прививке айдемым D гепатитын вирусшо дечат арала, молан манаш гын ты вирус В гепатитын вирусшо улмо годым веле шарлен кертеш. С гепатит ваштареш вакцине уке, садлан вирус чот вашталт сеҥа.
А да В гепатит-влакын вирусышт ваштареш вакцине-влак пайдале да лӱдыкшыдымӧ улыт, нуно шуко элыште ятыр ий дене кучылталтыт.
Российыште В гепатит ваштареш иммунизаций профилактике прививке-влак календарь почеш эртаралтеш. А гепатит деч прививкым медицине пашаеҥ, калык дене пашам ыштыше аланыште, кочкыш промышленность предприятийлаште, общепит организацийлаште тыршыше, тыгак вӱдпуч да канализационный сооруженийлам, оборудованийым да сетьым обслуживатлыше-влаклан; А гепатит шотышто сай огыл кундемыш да элыш кайыше, А гепатит черан-влак дене лийше-влаклан ыштат.
Черланымаш шагалемеш
Профилактический да противоэпидемический мероприятий-влакым эртарымылан кӧра Российыште В да С пӱсӧ вирусан гепатит дене черланымаш шагалемеш.
Организмыште патологический процесс вияҥмылан да чер кузе эртымын ойыртемжылан кӧра С гепатит эн шучкылан шотлалтеш. С гепатит вирус дене черланыме шкем палдарыдеат эртен кертеш, садлан С хронический вирусан гепатитым эше «Шыма пуштедыше» маныт. Шукыж годым С гепатитын палыжым утыждене нойымо дене лугаш лиеш.
Пытартыш ийлаште С хронический гепатитым эмлымаште кугу сеҥымашыш шумо. Чот пайдале да лӱдыкшыдымӧ у препарат-влак лекме дене эмлымаште ятырлан ончыко кайыме, нуно С гепатит деч тӱрыснек эмлалташ полшат.
В хронический гепатит годым противовирусный эмлалтмаш организм гыч вирусым пӱтынек луктын огеш керт гынат, тудым вӱрыштӧ шагалемдаш йӧным пуа, тыге цирроз да мокш рак вияҥ кертме лӱдыкшат шагалемеш.
Российыште 2025 ий годсек «Продолжительная и активная жизнь»нацпроект почеш «Борьба с гепатитом С и минимизация рисков распространения данного заболевания» федеральный проект илышыш шыҥдаралтеш. Тудын тӱҥ шонымашыже – С вирусан гепатит дене черланымым да тудлан кӧра колымашым шагалемдаш. Тӱҥ приоритет – С хронический вирусан гепатит дене черле-влаклан эмлашташ йӧным кумдаҥдымаш.
Калыкын тазалыкше да медицине профилактике рӱдерын материалже почеш ямдылыме.