7-13 сентябрь – Алкогольым йӱмым, тудлан верч лийше колымашым да чер вияҥмым иземдыме арня.
11 сентябрьыште Айык улмо кечылан пӧлеклалтше тыгай акцийым Россий Тазалык аралтыш министерстве кажне ийын эртара. Тӱҥ шонымаш – еҥ-влаклан алкогольын тазалыклан эҥгекым ыштымыж нерген палдараш да ты уда койыш деч утлаш тараташ.
Ты кечылаште тӱрлӧ мероприятий эртаралтеш: лекций да врач ден психолог-шамыч дене мутланымаш-влак, мастер-класс ден тематический ончер-влак. Марий Элыштат Айык лийме кечылан пӧлеклалтше да таза илыш-йӱлам кучаш кумылаҥдыше мероприятий-влак лийыт. 11 сентябрьыште 13 шагатлан Йошкар-Оласе Рӱдӧ каныме да тӱвыра паркыште «Живи трезво, Марий Эл!» акций лиеш. Тушко кумылан-шамыч, коммерческий огыл организаций-влакын еҥышт, тӱрлӧ структур пашаеҥ-влак ушнат.
Тазалыкет ит локтыл!
«Йӱынам гын, мо лиеш – ик-кок шагат гыч айнем» шомакым чӱчкыдын колына. Но подросткын аракам йӱмыжӧ, поснак икымше гана, нерген ойлаш гын, тиде – кушшо организмым аяртымаш. Тидын нерген Марий Эл Республикысе наркодиспансерыште палдарат.
- Вуйдорык да психике. Нейрон-влаклан алкоголь – аяр. Подростко-шамычын вуйдорыкысо миелиновый оболочко эше тичмашнек ышталтын огыл. Аяргыме годым кок полушарий коклаште кыл кӱрлеш. Тыге шарнымылан вуйын шогышо клетке-влак колат. Садлан ӱдыр-рвезе-влакын тунеммаштышт нелылык лектеш, IQ вола, подросткын койыш-шоктышыжо вашталтеш: сыра, нимом ыштымыже ок шу.
- Шӱм. Алкоголь дене аяргыме годым вӱргорно-влак аҥысыремыт. Подросткын шӱмжылан кугу нагрузко логалеш, садлан тахикардий лиеш, давлений «модеш», миокардиодистрофий (шӱмысӧ чогашыл пыта) лийын кертме лӱдыкшӧ лектеш. Тыге 25 ияш самырык еҥын шӱмжӧ 60 ияш айдемын гай лиеш.
- Мокш. Ты орган организм гыч метанолым лукташ тырша, но самырык организмын ферментный системыже эше «кӱын шуын» огыл. Ик арня гыч чылажат шотыш толеш манын шоныман огыл, тыге гепатоцит-влак (мокшысо клетке-влак) пытат. Алкоголь дене ик гана аяргымеке, подросткын коя гепатоз (мокшысо клеткылаште вещества-влак алмашталтме пужла) вияҥеш.
- Пагар йымалысе ту. Алкогольым йӱмеке, фермент-влак иканаште ышталтме дене пагар йымалысе ту шулыктаралт кертеш. Пӱсӧ панкреатит вияҥеш, самырык еҥлан диетым кучаш логалеш, шере да коян кочкышым кочкаш ок лий.
- Гормон-влак. Рвезе-шамычын тестостерон иземеш (ончыкыжым репродукций дене нелылык лектын кертеш), ӱдыр-влакын циклышт вашталтеш, муныгудо начарын пашам ышташ тӱҥалеш. Ты нелылык 5-10 ий гыч, йочам ышташ ямдылалтме годым, шкеж нерген шижтара.
А эн тӱҥжӧ – алкогольын организмлан ыштыме эҥгекше иканаште ок палдырне, тудо эркын-эркын погына. 17 ияш годым тыйын чыла сай гын, 22 ияшет годым молан тыгай тургыжланыше, вашке мондышо да нойышо улам манын шонаш тӱҥалат. Садлан сайын шоналте: ик-кок шагатым веселан эртарыме верч шке тазалыкетым да ончыкылыкетым пуынет мо? Шкендетым арале!