Йочан пиалже чапле вургемыште да тамле кочкышышто веле огыл, эн ончыч тудо ача-аван йӧратымашым шижын кушшаш. Чаманен каласыман, ятыр кугыеҥ тидым жапыштыже огеш умыло. Садлан икшыве тудым ӧрдыжтӧ кычалаш тӱҥалеш.
Могай ешыште икшыве-шамыч йӧратыдымашым шижыт? Молан тыге лиеда? Кузе икшывылан лийман? Ача-ава-влаклан мом ыштыман? Нине да моло йодыш-влаклан вашмутым профессионал психолог Ольга Макарова (фотошто) дене лончылена.

Чылажат еш гыч тӱҥалеш
Тӱҥ шотышто йӧратымашым сай огыл ешыште кушшо йоча-шамыч пеш огыт шиж. Тушто алкоголь але наркотик дене таҥлалтше ача-ава, ӧкышлымаш дене тӱкнымаш, йоча ден кугыеҥын рольышт вашталтмаш палдырнат. Чаманен каласыман, тыгай ешыште кушшо икшывылан лӱдыкшыдымылыкым шижаш неле, а йӧратымашым вучымо нерген ойлыманат огыл. Кугыеҥ-влак шкешт нерген гына шонат да еш да йоча-шамыч нерген йӧршынат мондат. Тыге илыш лач нунын зависимостьышт йыр веле пӧрдеш.
Молан тыге?
Шукыж годым тыгай койыш тукым гыч тукымыш кусна. Нунын изинекак тыгай койыш-шоктыш, илышлан установко пеҥгыдемдалтеш. Йӧратымашым шижде кушшо ава мыйым ешыште йӧратен огытыл, кыреныт, ондакак вес олашке тунемаш колтеныт але марлан пуэныт, тыгодым чыла сеҥенам да тендам куштенам манын кертеш. Тидын шотышто тудо чын радамла. Вет кунам айдеме илен лекташ шона, йӧратымаш ӧрдыжкӧ кораҥеш.
Чыным каласаш гын, ача-ава да йоча кокласе йӧратымаш шотышто чылажат проста. Кугыеҥ шке йочажым йӧраташ але укем шке ойыра. Тыгодым икшыве ача-аважым палемдыме ийгот марте йӧратыде огеш керт. Йоча-шамыч шке ача-аваштым чыла наказанийышт, шыдышт, ӧкымлымашышт дене приниматлат. Ийготышт дене нуно йырым-йырысе ситуацийым эше аклен огыт сеҥе.
Кузе палдырна?
Йӧратыдымашым шижын кушшо икшывым опытан педагог але психолог вигак ужеш. Тыгай йоча-шамычын йӧратымашым сулаш шонат, шкем огыт акле, тиде вигак палдырна. Нуно чӱчкыдын шкеныштым утылан, нимолан йӧрдымылан шотлат. Шуко тургыжланат да вес еҥ семын кояш тыршат.
Кушто кычалыт?
Тыгай шижмаш дене тӱкнышӧ икшыве-влак шуко жапым йолташышт-влак дене эртарат, куштыжо уло тыгай кугыеҥ, кудыжо пукша-йӱкта, илышыж нерген йодыштеш. Тыгак интернетыште шкешт гаяк йолташ-влакым кычалыт, чон почын мутланат. Садлан нунылан ты жап шкешотан полыш семын аклалтеш. Лиеда тыгаят: кӱлеш-оккӱл пашаш варнат, психикым пужышо веществам приниматлат.
Кушко шукта?
Раш вашмутым ты йодышлан пуаш неле. Икшыве уло тӱнялан ӧпкелен, илышыште чылан тушман улыт манын шонен кертеш. Тыгак шкем пагалыдымаш, ончыко каяш шоныдымаш лӱдыкшым луктыт. Тидыже еҥ-шамыч дене кылым ышташ, калыкыште шкем пеҥгыдемдаш чаракым ыштен сеҥа.
Кузе лийман?
Эн ончыч ача-авалан йоча дене изинекак тидын нерген мутланыман. Кугыеҥ йочан койышыж почеш кайышаш огыл. Вет тудо илыш опытым погышо, нелылык дене тӱкнышӧ да сеҥымашым палыше еҥ. Садлан йочаж годым тудын мо лийын огыл але мом ыштен кертдымыжым икшывылан каласкалыман огыл. Йоча тидым изинекак умыла гын, ончыкыжым ача-ава дене кылым чоҥаш куштылгырак лиеш. Ешыште сайым, икте-весе деке пагалымашым да поро кумылым шижаш тунемман.
Ача-авалан мом ыштыман?
Йочалан кунам да мом ойлымыдам эреак шотышто кучыман. Лийже тиде таҥастарыме, куаныме але полшымо годым. Икшывын ача-ава дене изи улмыж годым пеҥгыдемдыме кыл кугеммыкажат тугаяк лиеш. Садлан йоча дене изинекак йӧратымаш «йылмым» вияҥдыман. Тидыже пиалан икшывым ышта, кугыеҥым уто тургыжланымаш деч кораҥда.
Йӧратымашым сулаш тырша
Йоча изиж годым шкеж деке йӧратымашым пешыжак шижын огыл гын, кугу лиймекыже тудым шекланыде вес вере кычалын кертеш. Кузе да кунам палдырна?
Йӧратымашым эреак пеҥгыдемдаш йодеш. Чӱчкыдын «мый тыйым йӧратем» ойлымым, смс серышым возен колтымым вуча. Партнёр деч вашмут уке гын, йӧратымаш пытен манын, шона.
Коден кайыме деч лӱдеш. Кеч-могай дистанций тудлан тургыжланымашым луктеш. Айдеме кылым кӱрлаш да шкет кодаш огыл манын, чыла чыташ ямде.
Йӧратымашым сулаш тӧча. Вес еҥлан йӧнан, пайдале лиям гын, мыйым нигӧат коден огеш кай манын шона. Тыгодым шкеж нерген йӧршынат монда.
Еҥ аклымым вуча. Моктымашым шке акше деч кӱшкӧ шында, критикым колмеке, шкенжым ӱлыкӧ волта.
Азапланымаш нелылыкым луктеш. Иктаж-кӧ деч йӧратымашым, азапланымашым утыждене шижеш гын, молан тудо мыйым йӧрата, мый дечем мо тудлан кӱлеш, манын шонклаш тӱҥалеш.
Шарныман: йоча годсо сусыр айдемым шеҥгеке шупшаш огыл. Тудо ончыкылык илыш нерген шонышаш. Тидлан шкем йӧраташ, перегаш, аклаш тунемшаш. Кӱлеш гын профессионал-влак деке каяш лиеш.
